Σάββατο, 21 Απριλίου 2018

Γνωριμία με το Ισλάμ (ΙΓ') - Τα "πέντε καθήκοντα" κάθε πιστού

Μόλις πατάς το πόδι σου στο αεροδρόμιο της σαουδαραβικής Τζέντα, αν μη τι άλλο, οφείλεις να ξέρεις τα πέντε βασικά καθήκοντα κάθε μουσουλμάνου.

Ξεκινάω από τα "μη καθήκοντα", μια και υπάρχει σχετική σύγχιση στον δυτικό κόσμο.

Η περιτομή-κλειτοριδεκτομή δεν είναι μουσουλμανικό καθήκον. Η περιτομή στο Ισλάμ έχει την έννοια του εξαγνισμού και δεν συμβολίζει την ένωση με το Θεό, όπως στους Εβραίους. 

Η κλειτοριδεκτομή είναι μια προϊσλαμική συνήθεια που συνδέεται με πατριαρχικές αντιλήψεις.

Ούτε ο λεγόμενος "ιερός πόλεμος" (τζιχάντ), με την πολιτική-στρατιωτική έννοια, είναι μουσουλμανικό καθήκον. Πρόκειται για μια κακομεταφρασμένη φράση, που στα ελληνικά αποδίδεται καλύτερα ως "εσωτερικός αγώνας". 

Αφορά τη μεγάλη μάχη που οφείλει κάθε άνθρωπος να δώσει με τον "κακό εαυτό του". Είναι ένα δάνειο του Ισλάμ απ’ τον Ζωροαστρισμό. 

Σχετική είναι και η γνωστή φράση του ίωνα φιλοσόφου Ηράκλειτου (μάλλον ιερέα του Ζωροαστρισμού) "πόλεμος πάντων πατήρ". Που σημαίνει πως όλα τα καλά προέρχονται απ’ τον επιτυχή αγώνα του κάθε ανθρώπου ενάντια στις κακές τάσεις και ένστικτά του. Ασφαλώς και δεν εννοείται ο μιλιταριστικός πόλεμος, όπως υποστηρίζουν κάτι πολεμόκαυλοι φασίστες.

Κι ερχόμαστε, συνοπτικά, στα πέντα καθήκοντα κάθε πιστού μουσουλμάνου:

α) Ομολογία πίστης (τσαχάντα). Είναι η γνωστή φράση που ακούγεται απ’ τους μουεζίνηδες στα τζαμιά όταν καλούν για προσευχή: "Δεν υπάρχει άλλος Θεός απ’ τον Αλλάχ κι ο Μωάμεθ είναι ο προφήτης του". Το αντίστοιχο με το χριστιανικό "Σύμβολο της Πίστεως".

β) Προσευχή (σαλάτ). Πρέπει να γίνεται πέντε φορές τη μέρα και σε συγκεκριμένες ώρες ανάλογα με τη θέση του ήλιου. Ο πιστός πρέπει πρώτα να νιφτεί και να στραφεί προς τη Μέκκα.

γ) Ελεημοσύνη (ζάκατ). Αντιστοιχεί στο 10% των ετήσιων εισοδημάτων, και ουσιαστικά αποτελεί είδος έμμεσου φόρου υπέρ των φτωχών. Σε μερικά καθεστώτα, όπως του Ιράν, τα εισπραττόμενα ποσά καταλήγουν στις τσέπες του ιερατείου!

δ) Νηστεία του Ραμαζανιού. Το μουσουλμανικό ημερολόγιο είναι σεληνιακό, οπότε ο μήνας της νηστείας δεν πέφτει την ίδια εποχή. Οι πιστοί από τη δύση ως την ανατολή του ήλιου δεν πρέπει  να φάνε ούτε να πιούν νερό.

ε) Το προσκύνημα στη Μέκκα (χατζ). Είναι ο τόπος γέννησης του Μωάμεθ. Κάτι σαν τους "Αγίους Τόπους" του χριστιανισμού. 

Η Κάαμπα είναι ένα κυβοειδές οικοδόμημα σκεπασμένο με μαύρο κάλυμμα που περιέχει τον Μαύρο Λίθο, δηλαδή έναν μετεωρίτη. Κατά τους μουσουλμάνους είναι το "Σπίτι του Θεού" που έφτιαξε ο Αβραάμ με τη βοήθεια του γιου του Ισμαήλ
Δεν ξέρω τι λέτε εσείς, αλλά εγώ δεν βρίσκω και μεγάλες διαφορές μεταξύ χριστιανισμού και ισλάμ...

Σάββατο, 14 Απριλίου 2018

Οι ομοιότητες των ... Θεών!

Την εποχή που, σύμφωνα με τη χριστιανική Εκκλησία, έζησε ο Ιησούς απ’ τη Ναζαρέτ, στον ευρύτερο χώρο της ανατολικής Μεσογείου λατρεύονταν δεκάδες θεοί που, παρά τις επιμέρους διαφορές, είχαν πολλές ομοιότητες (Απόλλων, Διόνυσος, Ηρακλής, Μίθρας, Άδωνις, Όσιρις, Όρος, Ορφέας κ.λπ). Στα ίδια βήματα κινήθηκε και η "νέα" θρησκεία...
Ας δούμε μερικά απ’ τα κοινά σημεία όλων αυτών των θρησκειών.
- Οι θεοί τους γεννήθηκαν στις 25 Δεκεμβρίου.
- Οι μητέρες τους ήταν παρθένες. 
- Γεννήθηκαν σε κάποια σπηλιά ή υπόγεια κρύπτη.
- Υπέφεραν για χάρη της ανθρωπότητας.
- Φέρουν τα προσωνύμια του Σωτήρα, Λυτρωτή, Θεραπευτή, Φωτοδότη.
- Θανατώθηκαν απ’ τις Δυνάμεις του Σκότους.
- Μετέβησαν στον Κάτω Κόσμο.
- Αναστήθηκαν και άνοιξαν το δρόμο για την ουράνια ζωή.
- Ίδρυσαν Κοινότητας όπου οι πιστοί γίνονταν μέλη τους με το Βάπτισμα.
- Τη μνήμη τους την τιμούσαν με Ιερά Γεύματα (θείες κοινωνίες)...

Δευτέρα, 9 Απριλίου 2018

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) ΛΓ’ - Τους ίδιους άγιους προσκυνούσαν Χριστιανοί και Μπεκτασήδες!

Οι Χριστιανοί ιερείς, ειδικότερα στην αχανή περιφέρεια της Μ. Ασίας, μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα λόγω έλλειψης ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, πολλές φορές κάλυπταν την ανάγκη για θεραπεία των ασθενών. Τους διάβαζαν ευχές ή τους έδιναν διαβασμένα φυλακτά για προστασία. «Αγιάσματα» των εκκλησιών και μοναστηριών έπιναν οι πιστοί ή ακόμη και λούζονταν με αυτά, για ίαση ή καλή υγεία. 
Η προσφορά αυτή δεν γινόταν μόνον στους Χριστιανούς συντοπίτες τους αλλά και στους Μουσουλμάνους, οι οποίοι με μεγάλη προσήλωση στο πατροπαράδοτο έθιμο, κατέκλυζαν τους ιερούς χριστιανικούς τόπους.
Στην Μ. Ασία, οι Χριστιανοί αλλά και οι Μουσουλμάνοι πίστευαν ότι κάθε Άγιος έχει ειδική θεραπευτική ιδιότητα. Ο Άγιος Ορέστης θεράπευε την ελονοσία, ο Άγιος Γεώργιος και ο Άγιος Δημήτριος τη μέση, την κεφαλαλγία η αγία Σοφία. Ιδιαίτερη εκτίμηση μεταξύ των αγίων, αποτελούσε ο Άγιος Μάμας, προστάτης των οικόσιτων ζώων. Μόλις αρρώσταινε ένα ζώο, και έβλεπαν ότι αυτό χειροτέρευε, πήγαιναν, στην εκκλησία του και άναβαν κεριά προσεύχονταν στον Άγιο παρακαλώντας τον να το υγιάνει. Αν στον ναό υπήρχε αγίασμα, έδιναν στο άρρωστο ζώο να πιεί. 
Η συνήθεια αυτή γινόταν και από τους Μουσουλμάνους, αφού ο Άγιος διεκδικούνταν και από τους Μπεκτασήδες δερβίσηδες. Επίσης θεωρούσαν Άγιο κάποιο δένδρο ή θάμνο που ήταν κοντά στον Άγιο, ενώ η μουριά θεωρείτο ιερό δένδρο και από τους Μπεκτασήδες Μουσουλμάνους αλλά και από τους χριστιανούς της Καππαδοκίας. Απαγορευόταν κάποιος να το κόψει ή να το καταστρέψει. 
Στον περίβολο του μοναστηριού του Ιωάννου Προδρόμου στο Ζιντζήντερε υπήρχε μια μουριά όπου με τις ευλογίες του ηγουμένου οι προσκυνητές αφιέρωναν μικρά κομμάτια πανιού που έκοβαν από τα ρούχα τους και τα έδεναν στα κλαδιά του δέντρου, για να μπορέσουν να τεκνοποιήσουν. Αν κάποιος ήταν άρρωστος περνούσε κοντά στο ξωκλήσι του Αγίου, και αφού έκοβε μια λωρίδα από το ρούχο του το κρεμούσε από ένα κλαδί του δένδρου. Συνήθως έκοβαν μέρος του ρούχου που σκέπαζε το πονεμένο μέρος του σώματός τους και έκαναν μια ευχή, ότι δηλ. άφηνε τον πόνο του στο Άγιο. 
Κανείς δεν πείραζε τα μικρά κορδελάκια από φόβο μη πάρει την αρρώστια που καθένα από αυτά είχε, έτσι ο θάμνος ή τα κλαδιά του δέντρου ήταν γεμάτα από αυτά. Πίστευαν ότι τα χριστιανικά ιερά και Άγιοι είχαν θετικές και μαγικές δυνάμεις. Και οι Τούρκοι της περιοχής τελούσαν αυτό το έθιμο, ειδικά οι γυναίκες επισκέπτονταν και προσκυνούσαν τους τάφους των αγίων τους. Τους παρακαλούσαν για την καλή υγεία αυτών και των οικογενειών τους, τον ανώδυνο τοκετό και την ευτυχία των οικογενειών τους, χωρίς να δίνουν ιδιαίτερη σημασία αν ο Άγιος ήταν χριστιανός ή μουσουλμάνος.
Την Μεγάλη Εβδομάδα πολλοί άρρωστοι κοιμόταν αποβραδίς στην εκκλησία για να γιατρευτούν. Στο Μιστί της Καππαδοκίας μάλιστα έρχονταν άρρωστοι Τούρκοι από τα γύρω χωριά Καρατλί, Ζάνζαμα, ξάπλωναν μπροστά στο ιερό πριν τα δώδεκα Ευαγγέλια, για να γίνουν καλά. Άλλοι γεροί πάλι, στεκόταν κοντά στο παγκάρι και παρακολουθούσαν τη λειτουργία. Επίσης περνούσαν μέσα από τρύπες δέντρων και από διαμορφωμένες ρίζες που υπήρχαν έξω από την εκκλησία του αγίου για να γιατρευτούν. Όπως αναφέρεται στα Λαογραφικά Σύμμεικτα 3, το ίδιο έθιμο υπήρχε και στην Ανατολική Θράκη.
Στο αγίασμα των Σαράντα Μαρτύρων στην Κωνσταντινούπολη στην περιοχή του κάτω Μπεκτάς, οι δερβίσηδες λέγεται ότι με ευχές και τελετουργικές κινήσεις θεράπευαν τα καχεκτικά παιδιά. Μουσουλμάνοι και Χριστιανοί κατέκλυζαν το προσκύνημα, ενώ την ευθύνη και την φροντίδα είχαν οι Μπεκτασήδες δερβίσηδες.
Σε ολόκληρη την Μ. Ασία το φαινόμενο να συντηρείται και να φροντίζεται χριστιανικό προσκύνημα από Μουσουλμάνους ήταν πολύ συνηθισμένο. Και σήμερα ακόμη συναντάμε κάτι παρόμοιο σε ερειπωμένους αλλά θαυματουργούς χριστιανικούς ναούς. Τρίτος κατά σειρά άγιος που οι Μουσουλμάνοικαι Χριστιανοί της Μ. Ασίας τιμούσαν περισσότερο ήταν ο Άγιος Θεράποντας ή Θεράπης που οι Μουσουλμάνοι τον θεωρούσαν δικό τους Άγιο και τον αποκαλούσαν «Αζίζ Αράπ».
Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω οι θαυματουργικές ιδιότητες των αγιασμάτων ήταν αυτές που έμειναν ανεξίτηλες μέχρι και σήμερα από τους σημερινούς κατοίκους της Μικρασίας. 
Στο χωριό Ιλαβούς κοντά στην Σπάρτα που ήταν κατοικημένο μόνον από Μουσουλμάνους, πριν από την «ανταλλαγή» υπήρχε το αγίασμα των Αγίων Κηρύκου και Ιουλίτης. Το προσκύνημα αυτό το επισκέπτονταν Χριστιανοί και Μουσουλμάνοι, έπλεναν το πρόσωπό τους για καλή υγεία, ενώ οι γυναίκες για τεκνοποίηση. Κάτι παρόμοιο γινόταν και στο αγίασμα του Αγίου Ανδρέα στην Αντάλια.
Στο Χορόσκιοϊ που βρισκόταν, κοντά στην Μαγνησία υπήρχε το μοναστήρι της Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολύτριας. Την ημέρα της εορτής της κατακλύζονταν από πλήθος προσκυνητών που ένας αριθμός από αυτούς ήταν Μουσουλμάνοι της Μ. Ασίας. Οι Μουσουλμάνοι την Αγία, την ονόμαζαν «Καρά Κίζ». Τα θαύματα που μνημονεύονται από την Αγία, που πίστευαν ότι θεράπευε την όραση, μοιράζονται και στους αλλόθρησκους προσκυνητές Μουσουλμάνους.
Η περίπτωση της προτροπής του χότζα που λειτουργεί σήμερα στον ιερό ναό του Αγίου Γρηγορίου στο Γκέλβερι της Καππαδοκίας, και έχει μετατραπεί σε τζαμί, είναι να μη παραλείψουν οι Χριστιανοί προσκυνητές να πάρουν Αγίασμα, που κυλά μέχρι και σήμερα έξω από τον ναό σε υπόγειο βάθους δέκα μέτρων κάτω από την γη, δεν θα έπρεπε να μας δημιουργήσει καμιά απορία. Αυτό αποτελούσε και συνεχίζει να αποτελεί μια θεϊκή ευλογία χωρίς να χωρίζει τους προσκυνητές σε Χριστιανούς και Μουσουλμάνους. 
Ο γνωστός Οθωμανός περιηγητής των αρχών του 17ου αιώνα Εβλιγιά Τσελεπή μας πληροφορεί ότι στον ναό της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη, υπάρχει μια πέτρινη σκάφη στην οποία πλύθηκε ο νεογέννητος Ιησούς, και συνεχίζει, «όπως είναι γνωστό σε όλο τον κόσμο, ότι στραβά και ασθενικά παιδιά, όταν πλένονται στην γούρνα της Αγίας Σοφίας αμέσως γίνονται κατ 'ευθείαν καλά, σαν να αναβιώνουν από την αναπνοή του Ιησού». 
ΤΕΛΟΣ

Τρίτη, 3 Απριλίου 2018

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) ΛΒ’ - Ο Άι-Γιώργης των Μπεκτασήδων

Ο Άγιος από την Καππαδοκία, μεγαλομάρτυρας και Τροπαιοφόρος είναι ο δημοφιλέστατος νεαρός έφιππος Άγιος, που τον σέβονται οι Χριστιανοί αλλά και οι Μουσουλμάνοι. 
Ως μεγαλόψυχος, ένοπλος Άγιος, ο Γεώργιος θεωρείται «αιχμαλώτων ελευθερωτής», «πτωχών υπερασπιστής» (από το απολυτίκιο του αγίου). Ο Άγιος αποτελεί τον μεγάλο προστάτη και απελευθερωτή, που κάθε καταπιεσμένη ομάδα στην περιφέρεια της Μ. Ασίας αναμένει και προσδοκεί.
Οι καταπιεσμένοι Χριστιανοί, Σιΐτες, Αλεβήδες, Μπεκτασήδες, τον λατρεύουν σαν σύμβολο του λυτρωτή, και από την πλευρά του ο καθένας προσβλέπει στην δικαίωση. Σε όλη την Μ. Ασία και σε κάθε περιφέρειά της ξεχωριστά οι κάτοικοι εξέφραζαν την ευλάβεια και τον σεβασμό στο Άγιο. Χαρακτηριστικό είναι το γνωστό στην περιοχή της Καππαδοκίας τραγούδι που εξιστορεί τα κατορθώματα του Αγίου, που σώζει την κόρη του βασιλιά από τον δράκο, και δίνει την ελεύθερη πλέον πηγή ύδατος στους κατοίκους του χωριού. 
Πολλές φορές τον Άγιο τον θεωρούσαν απελευθερωτή από τους δαίμονες. Επίσης, τελούσαν και όλα τα έθιμα, θυσία ζώου (κουρμπάνι), το πέρασμα κάτω από τη ρίζα του δέντρου, το κρέμασμα μαντιλιών στα κλαδιά του δέντρου του Αγίου κ.λπ.
Όπως, μας πληροφορεί η ερευνήτρια κυρία Ζαχαριάδου, όταν ολόκληρη η Μ. Ασία είχε πλέον καταλυθεί από τους Μουσουλμάνους, οι ντόπιοι χριστιανικοί πληθυσμοί επηρέασαν τους κατακτητές δανείζοντάς τους λατρευτικές συνήθειες ακόμη και Αγίους με προεξάρχοντες τους έφιππους στρατιωτικούς αγίους όπως τον Άγιο Γεώργιο, ή τον Άγιο Θεόδωρο. 
Έτσι δεν είναι περίεργο που ακόμη και το νόμισμα στη Μικρά Ασία συχνά έφερε μορφές -κάτι που απαγορεύεται έτσι κι αλλιώς από το Κοράνι- και μάλιστα μορφές αγίων, όπως του Αγίου Γεωργίου.
Οι Μεβλεβήδες ταύτιζαν τον Άγιο τους Kedeli με τον Άγιο Γεώργιο τον έφιππο στρατιωτικό και θαρραλέο Άγιο. Αυτός ήταν που πήγαινε στα πέρατα του κόσμου για να απελευθερώσει τους ανθρώπους από τα δεινά και τις καταπιέσεις των φλογοφόρων δράκων, αλλά και από κάθε λογής καταπιέσεις και συμφορές. Αυτό που χρειαζόταν μόνον ήταν να τον επικαλεστούν και να τον παρακαλέσουν να τους σώσει. 
Ο τεκές του κατά τους Μεβλεβήδες βρισκόταν στην Αίγυπτο. Εκεί βρισκόταν ο τάφος του, το σκήνωμα του, που αποτελούσε και τόπο λατρείας των πιστών. Μάλιστα ισχυρίζονταν ότι όταν πέθανε ο Άγιος θάφτηκε μαζί με το αγαπημένο του άλογο που και αυτό με την σειρά του ήταν λατρευτικό σύμβολο. Πίστευαν επίσης ότι το άλογο του αγίου βρισκόταν και αυτό στον παράδεισο δίπλα στον όνο του Ιησού Χριστού και την καμήλα του Μωάμεθ.
Ο Άγιος Γεώργιος ταυτίστηκε με τον ιεραπόστολο Άγιο των Μπεκτασήδων, Σαρή Σαλτίκ. Μύθους και παραδόσεις της γνωστής ιστορίας του δρακοκτόνου αγίου συναντάμε σχεδόν σε όλα τα Βαλκάνια.
Ο τεκές του Ντομούζ Ντερέ των Μπεκτασήδων στην Κεσάνη ιδρύθηκε μετά την κατάληψη των κτισμάτων, του παλαιού χριστιανικού μοναστηριού του αγίου Γεωργίου. Λέγεται ότι μετά από την ερήμωση του παρακείμενου χωριού από επιδημία πανούκλας, οι δερβίσηδες εισέβαλαν σ΄αυτό χωρίς καμιά αντίσταση. Την ημέρα του Αγίου Γεωργίου γινόταν μεγάλη γιορτή στον τεκέ, με την παρουσία Χριστιανών και Μουσουλμάνων. Μέσα στον ναό υπήρχε μεγάλη εικόνα του αγίου Γεωργίου περιτριγυρισμένη από αναμμένα καντήλια.
Ακόμη και σήμερα στην περιοχή της Θράκης στο χωριό του Αράτου κατοικούν Μουσουλμάνοι και Χριστιανοί αθίγγανοι. Στο χωριό υπάρχει εκκλησία στην μνήμη του Αγίου Γεωργίου. 
Όπως μας αναφέρει ο καθηγητής κύριος Βαρβούνης Μ.Γ, «Οι Χριστιανοί Τσιγγάνοι του χωριού τελούν με προσοχή και ευλάβεια τα ορθόδοξα έθιμα της λαϊκής τους λατρείας, φροντίζοντας να τους προσδίδουν ολοένα και περισσότερη λαμπρότητα. Συχνά μάλιστα στα έθιμα αυτά, ιδίως στις πιο τελετουργικές εκδοχές τους, όπως οι λιτανείες ή η περιφορά του επιταφίου την Μ. Παρασκευή συμμετέχουν ως θεατές και οι Μουσουλμάνοι του χωριού, όπως συμβαίνει και σε άλλες περιοχές της Θράκης, όπου διαπιστώνεται συμμετοχή Μουσουλμάνων και τσιγγάνων σε λαϊκά λατρευτικά έθιμα Χριστιανών ομοφύλων τους».
Η αγάπη προς τον Άγιο Γεώργιο ήταν τόσο μεγάλη από χριστιανούς και Μουσουλμάνους, που στη λαογραφία συναντάμε ένα είδος ανταγωνισμού ανάμεσα στις δύο ομάδες κατά πόσο ο Άγιος προτιμά μερικές φορές, αν και Χριστιανός, τους «ευσεβείς Τούρκους». Χαρακτηριστικό είναι το παρακάτω δίστιχο, που δανειζόμαστε από την λαϊκή μας παράδοση.
«Ποιός είδεν Άγιο δίγνωμο ωσάν τον Αη-Γιώργη, να παραδίνει χριστιανό στα τούρκικα τα χέρια» Στα χωριά της Καππαδοκίας η γιορτή του αγίου γινόταν και από τους Χριστιανούς και από τους Μουσουλμάνους χωρίς ιδιαίτερες αποκλίσεις. Η εορτή του Αγίου συμπίπτει με την αρχή της άνοιξης και οι Μουσουλμάνοι γιόρταζαν συγχρόνως τον ερχομό της άνοιξης και τον
Άγιο, που αποκαλούσαν Χιντίρ Ελλές.
Πλήθος θαυμάτων είναι διάχυτα στον χριστιανικό αλλά και μουσουλμανικό πληθυσμό της Μ. Ασίας.
Η παράδοση αυτή συνεχίζεται και σήμερα την ημέρα της εορτής του Αγίου στο μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου του Κουδουνά στη Πρίγκηπο. Οι Μουσουλμάνοι προσκυνητές συρρέουν κατά χιλιάδες, παρ όλες τις αντιδράσεις του τοπικού μουφτή που δεν μπορεί να αντιληφθεί ότι η παράδοση και η λαϊκή λατρεία είναι βαθειά ριζωμένη στον Μικρασιάτη Χριστιανό και Μουσουλμάνο, είτε αυτός κρατά στα χέρια του Τουρκική είτε Ελληνική ταυτότητα.

Παρασκευή, 30 Μαρτίου 2018

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) ΛΑ’ - Ήταν οι Κιζιλμπάσιδες "πράκτορες των Περσών";

Κατά την μακραίωνη ιστορία της Οθωμανικής αυτοκρατορίας οι Κιζιλμπάσιδες αντιμετωπίζονταν από την εξουσία του Σουλτάνου με καχυποψία. Τους θεωρούσαν μεν αιρετικούς, αλλά συγχρόνως και εχθρούς της ενότητας του κράτους, γιατί πίστευαν ότι ήταν οι συνοδοιπόροι του Ιράν, πατροπαράδοτων εχθρών της αυτοκρατορίας. 
Στις αρχές του 16 αιώνα ο Σάχης του Ιράν Ισμαήλ θα τεθεί επικεφαλής όλων των δυσαρεστημένων τουρκομανικών φυλών, των αιρετικών Μουσουλμάνων και θα χρηστεί διεκδικητής του Οθωμανικού θρόνου. Θα βρει πρόθυμους συμπαραστάτες του μυστικιστές δερβίσηδες που θα τους στείλει ως ιεραποστόλους στην Μικρά Ασία, Ρούμελη και Θράκη για να οργανώσουν τους δυσαρεστημένους και καταπιεσμένους κατοίκους.
Η ονομασία Κιζιλμπάσιδες (Ερυθροκέφαλοι) είχε δοθεί σε επτά τουρκομανικές νομαδικές φυλές, οι οποίες βοήθησαν το Σάχη Ισμαήλ να ανέλθει στο θρόνο της Περσίας, ιδρύοντας τη δυναστεία των Σαφαβιδών. Σε ένδειξη τιμής ο Ισμαήλ παραχώρησε στις φυλές αυτές το δικαίωμα να φέρουν το ερυθρό τουρμπάνι που έφεραν οι πρόγονοί του, σεΐχηδες σε μια Σιϊιτική αίρεση ιδιαίτερα διαδεδομένη στην ανατολική Μικρά Ασία.
Όπως αναφέρθηκε και προηγούμενα, το 1511 οι Κιζιλμπάσιδες θα ξεσηκωθούν κατά του Σουλτάνου, ο στρατός τους θα καταστρέψει ολοκληρωτικά περιοχές της Μ. Ασίας και θα φτάσει σχεδόν έξω από την Προύσα. Ο σουλτάνος Σελίμ Α΄ θα τους νικήσει και έστω προσωρινά θα καταστείλει το κίνημά τους. Το 1527 θα εξεγερθούν ξανά με αρχηγό το Καλεντέρ, απόγονο του Χατζή Μπεκτάς και θα καταλάβουν μεγάλες περιοχές της Μ. Ασίας. Και πάλι με την επέμβαση του μεγάλου Βεζίρη η επανάσταση θα κατασταλεί.
Με την εισδοχή τους στον Μπεκτασισμό καλυπτόμενοι κάτω από τον φιλελευθερισμό του τάγματος, απέκτησαν μεγαλύτερη δύναμη πάνω στην κοινωνία κυρίως της υπαίθρου. Μάλιστα τον 17ο αιώνα ο σουνίτης Σεΐχης Μαχμούτ Χουντάη εισηγείται στις αρχές, το κλείσιμο των τεκέδων τους και το διορισμό σε κάθε χωριό ενός ιμάμη Σουνίτη σαν διαφωτιστής των νέων. 
Οι αρχές παρόλα αυτά, από τα μέσα του 16ου αιώνα παρακολουθούσαν στενά τις διάφορες ομάδες ετεροδόξων και έκαναν έρευνες σε τεκέδες των δερβίσικων ταγμάτων. Απαγόρευσαν στους οπαδούς της ομάδας «Ισίκ-Φως» να ταξιδεύουν από πόλη σε πόλη. Αυτοί ήταν οι παλιοί Απτάληδες που σώθηκαν από τις σφαγές των Καλεντερίδων «που σήκωναν μπαϊράκια, παίζανε ζουρνάδες και νταούλια και παραβίαζαν με κάθε τρόπο τη θρησκεία».
Το κίνημα των Κιζιλμπάσιδων, δεν ήταν μονάχα ένα θρησκευτικό κίνημα, αλλά κατά κύριο λόγο κοινωνικοπολιτικό. Οι ιερές τελετές τους δεν διέφεραν από εκείνες των Μπεκτασήδων αν και οι Σαμανιστικές δοξασίες, επηρεασμένες και ανακατεμένες με ξεχωριστά φυλετικά έθιμα έδιναν ένα διαφορετικό μυστικιστικό αποτέλεσμα. 
Οι Σεΐχηδές τους, προέρχονται ως συνήθως από τους κληρονομικούς αρχηγούς των φυλών τους. Ο θεσμός της κληρονομικότητας των αρχηγών υποστηρίζεται με φανατισμό. Πίστευαν ότι οι αρχηγοί τους Τσελεπήδες προέρχονται απευθείας από τη γενιά του Χατζή Μπεκτάς. Αυτό που τους χαρακτηρίζει πάντα είναι η έντονη αντίθεσή τους στην Οθωμανική εξουσία του Σουλτάνου.
Οι Κιζιλμπάσιδες είχαν ενταχθεί στους κόλπους των Μπεκτασήδων και από τον 19ο αιώνα, όπως εξάλλου οι περισσότεροι από τους Μπεκτασήδες, αυτοαποκαλούνται Αλεβήδες (οπαδοί του Αλή). Όπως οι περισσότεροι ετερόδοξοι, έτσι και αυτοί, διαφέρουν σε πολλά σημεία του τυπικού και των δοξασιών τους από τους υπόλοιπους Μουσουλμάνους. Για παράδειγμα πίνουν οινοπνευματώδη και δεν εορτάζουν το ραμαζάνι, ενώ τιμούν ιδιαίτερα την Παρθένο Μαρία, προς τιμήν της οποίας οργανώνουν λιτανείες, και τηρούν πολλές χριστιανικές εορτές και ιδίως το Πάσχα, το οποίο εορτάζουν την ίδια Κυριακή με τους Αρμενίους. Επίσης, προβαίνουν σε δημόσια εξομολόγηση στη διάρκεια νυχτερινής λειτουργίας.
Οι Θεολογικές τους απόψεις.
Οι Κιζιλμπάσηδες πιστεύουν ότι:
Ο Θεός είναι ένας και παντοδύναμος και χωρίς υιό ή σύντροφο. Ο Αλή είναι Θεός ενανθρώπισας, όμοιος με τον Χριστό, και θα εμφανιστεί ξανά.
Ο Αλή είναι η ταύτιση του Χριστού και αποτελεί το πνεύμα του Θεού. Ο Αλή υπερέχει του Μωάμεθ στην καλοσύνη.
Αν ο Αλή δεν υπήρχε, ο Θεός δεν θα μπορούσε να δημιουργήσει τον κόσμο. Η Αγία Τριάδα είναι ο Αλή, ο Ιησούς και ο Μωάμεθ. (Πατήρ, Υιός και ΄Αγιο Πνεύμα).
Οι προσευχές τους κατευθύνονται κυρίως προς τον Αλλάχ, τον Αλή και τον Χουσεΐν.
Ο Διάβολος αποτελεί μια οντότητα που αντιτάσσεται στον Θεό.
Μεσάζοντες προς τον Θεό αποτελούν οι πέντε αρχάγγελοι, οι δώδεκα επίσκοποι του Θεού, οι σαράντα προφήτες, συμπεριλαμβανομένων του Selman. Ο προφήτης Khidr ταυτίζεται με τον άγιο Σέργιο.
Οι δώδεκα Ιμάμηδες είναι οι δώδεκα Απόστολοι. Ο Χασάν και ο Χουσεΐν είναι ο Πέτρος και ο Παύλος.
Ο δωδέκατος Ιμάμης κρύβεται και οι Κιζιλμπάσηδες περιμένουν τον ερχομό του.
Οι μεγάλοι προφήτες είναι ο Αδάμ, ο Νώε, ο Αβραάμ, ο Μωυσής, ο Χριστός, και ο Μωάμεθ με τον Αλή.
Ο Μωυσής, ο Δαβίδ, ο Χριστός και ο Αλή είναι όλοι ενσαρκώσεις του ίδιου προσώπου.
Ο Ιησούς είναι ο μεγαλύτερος των προφητών.
Η Παναγία θεωρείται ως η Μητέρα του Θεού και χαίρει βαθύτατου σεβασμού.
Ο Hasluc μας πληροφορεί ότι τις πρώτες δώδεκα ημέρες της άνοιξης, οι γυναίκες καλούνται με Χριστιανικά ονόματα, και δεν δείχνουν καμία αποστροφή για ιερά χριστιανικά βιβλία, ενώ δέχονται επισκέψεις από ένα πλανόδιο «άγιο» άνθρωπο που ονομάζεται Karabash. («μαύρο κεφάλι» - πιθανώς να αναφέρεται σε ιερέα με μαύρο σκούφο). 
Οι τελετές τους μοιάζουν με αυτές της Θείας Κοινωνίας. Τη νύχτα της 1ης Ιανουαρίου θα συναντηθεί η κοινότητα στο σπίτι του Σεΐχη. Μετά τις προσευχές ο Σεΐχης ευλογεί το ψωμί, το οποίο ονομάζεται Haqq loqmase και το μοιράζει στους παρευρισκόμενους που τον προσεγγίζουν ανά δύο. Το ευλογημένο ψωμί δεν διανέμεται σε όλους ανεξαιρέτως, αλλά μόνον στους ‘άξιους’. Οι κοινωνοί ονομάζονται Musseib. 
Οι Κιζιλμπάσηδες δεν έχουν ούτε τζαμί, ούτε εκκλησία, αλλά κάθε Παρασκευή πηγαίνουν στο σπίτι του Σεΐχη για να προσευχηθούν.
Ο ιερέας ψάλλει προσευχές προς τιμήν του Χριστού, του Μωυσή και του Δαβίδ. Κατά την τελετή γίνεται δημόσια εξομολόγηση όπου αναλόγως ο ιερέας δίνει συχώρεση και τέλος ευλογεί το ψωμί και το κρασί. Η θυσία του προβάτου συνηθίζεται στις μεγάλες εορτές.
Εντύπωση προκαλεί ο χορός των Κιζιλμπάσιδων, Σεϊμάν στον οποίο συμμετέχουν μόνο γυναίκες που φέρουν οπλισμό (ένοπλος πυρρίχιος) κάτι που δηλώνει την ισχυρή παρουσία της γυναίκας στην κοινότητα.
Το κέντρο τους στη Οθωμανική Τουρκία ήταν ο Τεκές Χουμπιάρ κοντά στη Σεβάστεια. Σύμφωνα με την Εγκυκλοπαίδεια του Ισλάμ, η θρησκεία τους «φαίνεται να αποτελεί ένα κράμα κατάλοιπων παγανιστικών δοξασιών και χριστιανικού τυπικού καλυμμένο από ένα επίστρωμα Ισλαμισμού». Οι Σουνίτες αποκαλούσαν τα χωριά όπου ζούσαν οι Κιζιλμπάσιδες «χωριά των απίστων.
Ο Τούρκος αξιωματούχος Αρίφ Μπέης, γραμματέας της Αρμοστείας του Καΐρου, καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Κων/πολης και υπουργός του Κεμάλ, σε βιβλίο του που κυκλοφόρησε στην τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα με τίτλο «Μπασίμιζα Γκελενλέρ» (Τα επερχόμενα της κεφαλής μας), αναφέρει μια άλλη εξέγερση στο βιλαέτι της Σεβάστειας (Σεβάς) του Πόντου από μουσουλμανοφανείς όπως αναφέρει, τους Κιζίλ-Μπας.
Πρόκειται για την εξέγερση των Κιζιλμπάσιδων στα χρόνια του Κριμαϊκού πολέμου(1853) με αρχηγό τον Αλή Μπεκ. Ελευθέρωσαν μια ολόκληρη περιοχή και έκαψαν χωριά που δεν ήταν Κιζιλμπάσιδων. Ο Σεμσεντίν τονίζει ότι, αυτοί προτιμούν να συνεργάζονται με τους Χριστιανούς και όχι με τους Μουσουλμάνους και τους Τούρκους. Όταν βλέπουν Τούρκους κρύβουν τις γυναίκες τους, ενώ τις εμφανίζουν σε όλους τους άλλους λαούς. Αυτό, γιατί, θεωρούν τους Τούρκους «προαγωγούς», άπιστους και καταραμένους.
Όπως προαναφέρθηκε παραπάνω, οι Οθωμανοί έβλεπαν πάντα τους Κιζιλμπάσιδες με καχυποψία. Τους θεωρούσαν μεν αιρετικούς, αλλά συγχρόνως και εχθρούς του κράτους, διότι με την πρώτη ευκαιρία επαναστατούσαν είτε μόνοι τους, είτε με συμμάχους τους Ιρανούς Σιΐτες. 
Οι περισσότερες «οργανωμένες κοινωνίες» της Μ. Ασίας τους λοιδορούσαν και τους θεωρούσαν παρείσακτους που αποτελούσαν πραγματικό όνειδος για την κοινωνία. Και πώς να μην ήταν, αφού τα ήθη και τα έθιμά τους δεν έχουν σχεδόν τίποτε το κοινό με τα αντίστοιχα των Μουσουλμάνων. Το ότι σήμερα, ακόμα και οι ίδιοι αρνούνται την καταγωγή τους, είναι ένα ακόμα σημάδι φόβου, γιατί στην πάροδο των αιώνων εκπατρίστηκαν πολλές φορές και αναγκάστηκαν να οικειοποιηθούν ένα ιδιότυπο θρησκευτικό μοντέλο.
Την περιφρόνηση και τον αποτροπιασμό τους οι μουσουλμανικές κοινωνίες το ‘πέρασαν’ και στις χριστιανικές ορθόδοξες που κατοικούσαν στην αυτοκρατορία. Οι μόνοι που τους συμπαραστάθηκαν ήταν οι ανεκτικοί Μπεκτασήδες που ως «Αλεβήδες» τον 19ο αιώνα και μετά, τους προστάτευσαν τους έδωσαν το όνομά τους, αλλά συγχρόνως πήραν από αυτούς συνήθειες και ήθη και έθιμα.
Υπάρχει η άποψη ότι οι Κιζιλμπάσιδες προέρχονται από τους «Σουρτούκηδες» της Μικράς Ασίας. Αυτοί όπως και οι Κιζιλμπάσιδες δεν ήσαν επιδεικτικοί στον τρόπο λατρείας και γενικά στην κοινωνική τους συμπεριφορά. Η εκδήλωση των θρησκευτικών τους πεποιθήσεων είχε πάντοτε ένα στοιχείο μυστηριακής φύσης. Οι ίδιοι ισχυρίζονται, ότι ανήκουν στους αρειανούς και σε άλλες ετερόδοξες χριστιανικές κοινότητες. Πιθανώς των Παυλικιανών ή Μανιχαίων, που στην συνέχεια εξισλαμίζονται. 
Ενώ διασπείρονται σε όλη την Μικρά Ασία περνούν στην Θράκη και στα Βαλκάνια. Το μητροπολιτικό τους κέντρο ήταν το Αμόριο, άλλοτε έδρα των εικονοκλαστών. Η θεωρία αυτή τους τοποθετεί στη Μικρά Ασία, ταυτίζοντάς τους με τη φυλή των Ερυθρίνων. Οι Ερυθρίνοι της Μικράς Ασίας αναγκάστηκαν να εκχριστιανιστούν επί βυζαντινής αυτοκρατορίας, αλλά, λόγω της ιδιομορφίας των ηθών και εθίμων, προσχώρησαν στους Παυλικιανούς. Στα χρόνια που ακολούθησαν αναγκάστηκαν να εξισλαμισθούν, αλλά πάλι επέλεξαν να ακολουθήσουν μία «βολική» προς τις συνήθειές τους αίρεση, των Αλεβήδων Μπεκτασήδων.
Τρίτη άποψη που υποστηρίζεται κυρίως από την Τουρκική πλευρά, είναι ότι οι Κιζιλμπάσιδες προέρχονται από τους Άστατους (Απτάληδες), και Τενεσούρηδες (δίθρησκους) αιρετικούς Μουσουλμάνους. Δεν τρέφουν καμία εκτίμηση στο πρόσωπό τους και τους κατηγορούμουν για κλέφτες και ληστές, ενώ οι γυναίκες εκδίδονται ως πόρνες. Δεν αμφισβητούν την τουρκική καταγωγή τους, αλλά ισχυρίζονται ότι τα ήθη και έθιμα που εξασκούν προέρχονται από την πρώτη περίοδο, πριν ασπασθούν το Ισλάμ. Εξ άλλου τους Κιζιλμπάσιδες δεν τους συναντούμε αποκλειστικά σε συγκεκριμένη περιοχή της Μικράς Ασίας, αλλά είναι διάσπαρτοι από τα Βαλκάνια έως την περιοχή της Μεσοποταμίας και της Συρίας.
Η ταύτιση τους με τους Άστατους, Απτάληδες και Αθιγγάνους πιστεύω ότι προέρχεται από την προσπάθεια της κατασυκοφάντησης τους, επειδή τους χαρακτήριζε πάντοτε μια ανυπακοή για τους θεσμούς και τις αρχές. Η φιλοξενία για τους Κιζιλμπάσιδες θεωρείτο ιερή και προσφέρονταν απλόχερα σε οποιονδήποτε είχε την ανάγκη τους.
Σήμερα, Κιζιλμπάσιδες κατοικούν στην Μικρά Ασία καλυπτόμενοι πίσω από το μανδύα των Αλεβήδων. Στην Δυτική Θράκη υπάρχουν κάποια υπολείμματα Κιζιλμπάσιδων που κατοικούν στα χωριά του Διδυμοτείχου στον Έβρο. 
Ακόμη και σήμερα η κατάσταση και η φήμη για τους Κιζιλμπάσιδες της Θράκης δεν έχει αλλάξει. Οι παραδόσεις και τα έθιμα τους, που αναφέρθηκαν παραπάνω σε συνδυασμό των λατρευτικών τους συνηθειών, που αναμειγνύονται με χριστιανικά στοιχεία, καθώς και το μυστηριακό πέπλο που τους χωρίζει από τις άλλες κοινότητες, αποτελούν παράγοντες γέννησης των ερωτημάτων και αμφισβητήσεων.
Οι «ιδιαιτερότητες» για τις οποίες τους κατηγορούν δεν είναι δυνατόν να επιβεβαιωθούν και έχουν περισσότερα στοιχεία φαντασίας παρά ιστορικής αλήθειας. Εξετάζοντας όλα τα στοιχεία που μπορέσαμε να συλλέξουμε για την ζωή των Κιζιλμπάσιδων διαπιστώσαμε πως όλοι σχεδόν οι συγγραφείς αναφέρουν με επιφύλαξη αυτές τις πληροφορίες. 
Ιδιαίτερα για τους Κιζιλμπάσιδες της Θράκης, οι Σουνίτες Μουσουλμάνοι, αλλά και πολλοί Χριστιανοί, τους κατηγορούν ότι στις τελετές τους κάνουν όργια. Σύμφωνα λοιπόν με τις φήμες που κυκλοφορούν, την τελευταία ημέρα της σύναξης των Κιζιλμπάσιδων στο μοναστήρι της Ρούσσας επιλέγονται δέκα νέα ζευγάρια, τα οποία απέχουν μία βδομάδα πριν και μία μετά από τα συζυγικά τους καθήκοντα. Όλοι θα μπουν γυμνοί στο δωμάτιο δίχως παράθυρα. Εκεί με μοναδικό φως τη φωτιά που καίει, κάθε άντρας επιλέγει στα τυφλά τη σύντροφό του (μία μόνο). Όσα παιδιά γεννηθούν από αυτήν τη συνεύρεση θεωρούνται ιερά, μορφώνονται υποχρεωτικά και κατατάσσονται στους μελλοντικούς αρχηγούς των Κιζιλμπάσιδων.

Σάββατο, 24 Μαρτίου 2018

Η Μαγεία είναι η μήτρα όλων των θρησκειών!

Η αναζήτηση της προέλευσης των θρησκειών είναι θέμα συναρπαστικό αλλά και δύσκολο. Το διαθέσιμο υλικό είναι τεράστιο, η επεξεργασία του δυσχερής και συνεχώς ανακαλύπτονται νέα στοιχεία που πολλές φορές ανατρέπουν τα ως τότε δεδομένα. 
Κατά καιρούς έχουν επικρατήσει πολλές θεωρίες, κάτι σαν εφήμερες "μόδες". 
Π.χ. για ένα μεγάλο διάστημα επικρατούσε η άποψη πως όλες οι αντρικές θεότητες είναι προσωποποιήσεις του ήλιου ενώ οι γυναικείες της σελήνης. Άλλη "μόδα" ήταν η "φαλλική ερμηνεία": οι θεοί/ές ήταν συγκαλυμμένες αναφορές στα ένστικτα και στα όργανα της αναπαραγωγής. Τρίτη άποψη ήθελε όλους τους θεούς πρώην ένδοξους ανθρώπους που περιβλήθηκαν το στεφάνι του θρύλου. Προφανώς κάθε θεωρία κατέχει μέρος της αλήθειας...
Κατά τη γνώμη μου η μήτρα όλων των θρησκειών είναι η Μαγεία. Γι’ αυτό, αν αναλύσουμε σε βάθος όλες τις σύγχρονες θρησκείες, θα βρούμε στον πυρήνα τους τα βασικά μαγικά στοιχεία: την προσπάθεια εξευμενισμού-προσεταιρισμό μιας ανώτερης δύναμης για την ικανοποίηση προσωπικών αναγκών (μεταθανάτια ευδαιμονία, θεραπείες, γνώση μέλλοντος, πλουτισμός, οικογενειακή ευτυχία, ερωτική κατάκτηση κ.λπ). Έχω δε τη γνώμη πως κάποια στιγμή και οι σημερινές επικρατούσες θρησκείες θα αποβάλλουν τα άχρηστα τελετουργικά τους και θα επανέλθουν στην μαγική τους αφετηρία...
Στο θρησκευτικό φαινόμενο οδήγησε η συνειδητοποίηση της ανθρώπινης αδυναμίας απέναντι στις τεράστιες φυσικές δυνάμεις, η έλλειψη επιστημονικών γνώσεων, η εμμονή του ανθρώπου στην ιδέα του θανάτου, κι ένα πλήθος ψυχολογικών αναγκών που θα αναλύσουμε εν καιρώ.
Ο Χριστιανισμός είναι ένα απλό επεισόδιο, μια σελίδα στην ιστορία του θρησκευτικού φαινομένου. Δεν συνιστά ούτε διακοπή του ούτε αλλαγή της πορείας του...

Τρίτη, 20 Μαρτίου 2018

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) Λ’ - Ρήξη Μπεκτασήδων με την εξουσία, αρχή παρακμής.

Ο Μπεκτασισμός όπως αναφέραμε παραπάνω, έπαιξε σημαντικό ρόλο στον εξισλαμισμό της Μικράς Ασίας και των Βαλκανίων. Διαμόρφωσε και εδραίωσε την ανάπτυξη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. 
Η υψηλή Πύλη χρησιμοποίησε τα τάγματα για να μεταλλάξει τους κατοίκους των νέων κατακτήσεων. Ο ρόλος των τεκέδων και των δερβίσηδων είχε άμεση σχέση με τις ανάγκες του Οθωμανικού κράτους τα πρώτα χρόνια. Το ενδιαφέρον της Πύλης μετριάστηκε, μετά την επικράτηση των Οθωμανών στην νοτιοανατολική Ευρώπη. 
Η Οθωμανική εξουσία θεώρησε ως μη αναγκαία και οικονομικά επιβαρυντική τη σύμπραξή της με τους Μπεκτασήδες δερβίσηδες. Γι' αυτό και περιόρισε ή και διέκοψε το κρατικό ενδιαφέρον απέναντι τους. Ως τα τέλη του 15ου αιώνα το Οθωμανικό κράτος ενίσχυε οικονομικά τους τεκέδες. Πέραν αυτού, οι Μπεκτασήδες, και γενικότερα οι ετερόδοξοι δερβίσηδες, είχαν στην κατοχή τους σημαντικές εκτάσεις γης, τις οποίες είχαν εκχωρήσει σ' αυτούς οι σουλτάνοι, ως αντάλλαγμα των υπηρεσιών που τους προσέφεραν. 
Η πολιτική αυτή, όχι μόνο απέβαινε σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της κεντρικής εξουσίας, αλλά προκαλούσε και τη δυσανασχέτηση των διοικητών αγάδων των περιοχών, διότι, αντί να καρπώνονται οι ίδιοι τα οφέλη από τις τεράστιες αγροτικές εκτάσεις, τις εκμεταλλεύονταν οι δερβίσηδες, οι οποίοι δεν είχαν πάντοτε αρμονική συνεργασία με τους γαιοκτήμονες και τις διοικήσεις. Οι φιλελεύθεροι Μπεκτασήδες από την ίδια τους την δομή ήταν υποχρεωμένοι στο άνοιγμα προς την κοινωνία και την ανεξέλεγκτη ένταξη στους κόλπους τους ομάδων που προέρχονταν από διαφορετικές τάξεις. Οι περισσότερες από αυτές ήταν ορκισμένοι εχθροί του Οθωμανικού κατεστημένου για δικούς τους διαφορετικούς λόγους. Η πιο γνωστή ομάδα ήταν αυτή των Κιζιλμπάσιδων που ενώ εντάσσεται στους κόλπους των Μπεκτασήδων, με τις ελευθεριάζουσες λατρευτικές συνήθειες τους, θα συμπαρασύρουν και όλο το υπόλοιπο τάγμα σε δυσφήμιση και διασυρμό. Οι αντίπαλοι τους οι Σουνίτες που εκφράζουν το θρησκευτικό κατεστημένο θα βρουν την ευκαιρία για μια μεθοδευμένη κατασυκοφάντηση.
Τώρα, παρουσιαζόταν η ευκαιρία στην κεντρική εξουσία, αλλά και στους επί μέρους διοικητές, να πάρουν πίσω τις τεράστιες περιουσίες που κατείχαν οι δερβίσηδες και να τις διαθέσουν για τις ανάγκες της ισχυροποιήσεως του κράτους αφού οι νέες κατακτήσεις που τους επέφεραν πολλαπλά κέρδη είχαν σχεδόν σταματήσει. 
Όμως τον καθοριστικό ρόλο στην αλλαγή της πολιτικής των σουλτάνων έναντι των ετεροδόξων δερβίσηδων, τον έπαιξε η δραστηριοποίηση των σουνιτών Μουσουλμάνων, με σκοπό να αναδειχτούν σε κύριο ρυθμιστή της θρησκευτικής ζωής των Οθωμανών. Αυτό βόλευε απόλυτα τον Σουλτάνο διότι πίστευε ότι η κατάσταση θα ήταν πλήρως ελεγχόμενη, αν η κεντρική θρησκευτική εξουσία λάμβανε τις αποφάσεις στην πρωτεύουσα και όχι σε ένα απομακρυσμένο τεκέ. Αυτό επετεύχθη ως ένα βαθμό στις μεγάλες πόλεις της αυτοκρατορίας, αλλά ήταν αδύνατον να επικρατήσει στις απομακρυσμένες περιοχές των επαρχιών της και ειδικότερα στα σύνορα με το Ιράν. 
Εξάλλου ο Σουνιτισμός, εκ φύσεως ήταν αστικό κίνημα και οι οπαδοί του προτιμούσαν να κατοικούν στις πόλεις. Αντίθετα οι οπαδοί του Μπεκτασισμού, οι οποίοι κατά κύριο λόγο ήταν τουρκομανικοί πληθυσμοί και εξισλαμισμένοι ορεσίβιοι χριστιανικοί πληθυσμοί, απομεινάρια χριστιανικών αιρέσεων (Παυλικιανοί, Βογόμιλοι κλπ.), προτιμούσαν την ύπαιθρο και μάλιστα τις ορεινές περιοχές. 
Η εγκατάλειψη εκ μέρους του κράτους της πολιτικής που ευνοούσε τον Μπεκτασισμό ουσιαστικά έθετε φραγμό στην αύξηση του μουσουλμανικού πληθυσμού της υπαίθρου και σε πολλές περιπτώσεις αύξανε τη ροή του προς τα αστικά κέντρα. Πέραν αυτού, η αύξηση του αριθμού των Μουσουλμάνων στις πόλεις, πρέπει να αποδοθεί και στους ομαδικούς εξισλαμισμούς των χριστιανικών πληθυσμών, οι οποίοι πραγματοποιήθηκαν ύστερα από συντονισμένες προσπάθειες του κράτους και των θρησκευτικών παραγόντων του Σουννιτικού κατεστημένου. 
Αν και τα επίσημα κρατικά έγγραφα των Οθωμανικών υπηρεσιών, τα οποία διατηρήθηκαν ως τις μέρες μας, δεν περιέχουν σαφείς και ολοκληρωμένες πληροφορίες αναφορικά με τους ομαδικούς εξισλαμισμούς των χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας και των Βαλκανίων. Αυτό υπήρξε αφορμή για πολλούς Τούρκους, αλλά και ξένους επιστήμονες, να ισχυριστούν ότι το Οθωμανικό κράτος δεν επεδίωξε τον εξισλαμισμό τους και την ένταξή τους στην τουρκομουσουλμανική κοινωνία.
Οι Μπεκτασήδες και οι συνεργαζόμενες με αυτούς ομάδες των ετεροδόξων δερβίσηδων, αντέδρασαν στα μέτρα αυτά με αποτέλεσμα, από τις αρχές του 15ου αιώνα και έπειτα να υπάρχει μια συνεχής τριβή στις σχέσεις μεταξύ Μπεκτασήδων και Οθωμανικής εξουσίας με επίκεντρο το Βαλκανικό χώρο.
Οι Μπεκτασήδες, στο χρονικό διάστημα που υπηρετούσαν την πολιτική των Οθωμανών Σουλτάνων, χρησίμευσαν ως ένα ισχυρό και αποτελεσματικό μέσο για την προσέλκυση χριστιανικών πληθυσμών στο Ισλάμ, όπως αυτό εκφραζόταν μέσα από την «ετερόδοξη» διδασκαλία τους. Αφότου υπήρξε ένταση στις σχέσεις Μπεκτασήδων και Οθωμανικού κράτους, οι Μπεκτασήδες παραγκωνίζονται από όλες τις προτεραιότητες της πολιτικής των Οθωμανών Σουλτάνων και στη θέση τους προωθούνται οι Σουνίτες Μουσουλμάνοι. Το «μυστικό Ισλάμ» δεν χάνεται, θα εξακολουθήσει να αποτελεί το υπόβαθρο, πάνω στο οποίο η «νέα» θρησκευτική έκφραση ο Σουννιτισμός, θα προσθέσει νέα στοιχεία και θα διευρύνει την φιλελεύθερη έκφραση του Μπεκτασισμού, δίνοντάς τον και νέο πολιτισμικό ύφος.
Οι Μπεκτασήδες θα κατηγορηθούν ότι υποστήριξαν το κίνημα των γενιτσάρων κατά του Σουλτάνου. Ήταν η χρυσή ευκαιρία των αντιπάλων τους Ουλεμάδων και Καντίδων Σουνιτών, να ξεμπερδέψουν μια και καλή από αυτούς. Έτσι πέτυχαν να εκτελεστούν δημόσια οι τρεις αρχηγοί τους και με διαταγή του Σουλτάνου Μαχμούτ του Β΄ (1808 – 1839) το τάγμα θα διαλυθεί και θα δημευτούν οι περιουσίες τους ή θα παραχωρηθούν σε δερβίσηδες φίλα προσκείμενες στον Σουλτάνο. Απαγορευόταν σε κάθε οπαδό και μέλος του τάγματος να φέρει την στολή του ή κάποιο χαρακτηριστικό που να θυμίζει κάτι από αυτούς. Οι τεκέδες τους έκλεισαν ενώ μεγάλο μέρος των δερβίσηδων εξορίστηκε. Ο σημαντικότερος και πλουσιότερος τεκές τους, στο Τσεχιδλίκ (Chehidlik) στο Βόσπορο καταστράφηκε ολοκληρωτικά. Η διαταγή για την ισοπέδωση του τεκέ συνυπογράφηκε από τον Σεϊχουλισλάμη, τον Μουφτή της Κωνσταντινούπολης.
Παρόλα αυτά, μετά τον θάνατο του Μαχμούτ τον διαδέχεται ο γιος του Αμπντούλ Μετζίτ (1839-1861), έτσι οι Μπεκτασήδες θα ανασυνταχτούν, θα προσπαθήσουν να ξαναλειτουργήσουν όλα τα παλαιά τους ιδρύματα αλλά ποτέ δεν θα μπορέσουν να αποκτήσουν την παλιά τους αίγλη. Οι κατηγορίες συνεχίστηκαν εναντίον τους, με τους αντιπάλους τους να ισχυρίζονται ότι δεν τελούσαν τις θρησκευτικές τους υποχρεώσεις, δεν ζούσαν με την αυστηρότητα που τους επέβαλε το δόγμα τους, ενώ ο πλούτος που είχαν αποκτήσει τους είχε κάνει τεμπέληδες και οκνηρούς. 
Οι συκοφάντες τους έφτασαν στο σημείο να ισχυρίζονται ότι οι δερβίσηδες Μπεκτασήδες όχι μόνον έπιναν κρασί και οινοπνευματώδη ποτά αλλά αντί για φελλό, σφράγιζαν τα στόμια των μπουκαλιών με σχισμένες σελίδες από το Κοράνι ή ακόμη τις σχισμένες σελίδες τις χρησιμοποιούσαν ακόμη και τις πιο χειρότερες χρήσεις!
Οι σχέσεις τους με τον Ελευθεροτεκτονισμό θα τους προσδώσει μια μεγαλύτερη καχυποψία από το Σουννιτικό κατεστημένο και θα συνεχιστεί η αμοιβαία αντιπαλότητα. Κατά την έρευνά μου δεν μπόρεσα να βρω ξεκάθαρα στοιχεία που να αποδεικνύει την απόλυτη σχέση Μπεκτασήδων Ελευθεροτεκτόνων. 
Απεναντίας ο Αμερικανός διπλωμάτης και ερευνητής John Porter Brown που ασχολείται με τα τάγματα στα μέσα του 19ου αιώνα ισχυρίζεται ότι οι ομοιότητες ήταν τυχαίες. Συμπληρώνει βέβαια ότι οι δερβίσηδες του τάγματος δεν θα είχαν κανένα πρόβλημα να συναδελφωθούν μαζί τους. O Richard Davey στο βιβλίο του, The Sultan and his subjects αναφέρει ότι, οι Μπεκτασήδες έχουν σχέσεις με Γαλλική Ελευθεροτεκτονική Στοά, υποστηρίζοντας ότι στις αρχές του 18ου αιώνα έρχονται σε επαφή με τις αρχές του Βολτέρου. 
Πιθανώς οι φιλελεύθερες ιδέες βρήκαν πρόσφορο έδαφος στις αρχές του διαφωτισμού. Εξάλλου το έτος 1839 θα αποτελέσει ορόσημο στην Οθωμανική ιστορία, με την θέσπιση του Τανζιμάτ. Είναι η περίοδος των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών μεταρρυθμίσεων, που θα δόση μια πνοή φιλελευθερισμού σε όλες τις θρησκευτικές μειονότητες της αυτοκρατορίας. Ο Μπεκτασισμός θα επωφεληθεί από την κατάσταση αυτή και θα προσπαθήσει να ανακτήσει τις δυνάμεις του προβαίνοντας και σε εξεζητημένες παρακμιακές καταστάσεις. Ο Ελευθεροτεκτονισμός θα βρει το ιδανικό έδαφος για ανάπτυξη στην Κωνσταντινούπολη, την Σμύρνη, την Θεσσαλονίκη, καθώς και σε άλλες μεγάλες πόλεις. Μέλη τους θα αποτελέσουν ανώτατοι αξιωματικοί του στρατού, και της δημόσιας διοίκησης, ακόμη και μέλη που προέρχονταν από την οικογένεια του Σουλτάνου. Το κίνημα των Νεοτούρκων θα προέλθει από μέλη που συμμετείχαν σε αυτές τις ομάδες.