Παρασκευή, 18 Αυγούστου 2017

Γνωριμία με το Ισλάμ (ΙΑ') - Καμήλα ή αρνί είχε το θεϊκό μενού;

H Περσία είναι η "Μητρόπολη του Σιιτισμού". Όπως ήταν κάποτε η Σοβιετική Ένωση "Μέκκα του κομμουνισμού".
Η αλήθεια είναι πως δεν κατέχω με κάθε λεπτομέρεια τα ζητηματάκια του Ισλάμ. Όταν γυρίσω στην πατρίδα θα φροντίσω να τα μελετήσω ενδελεχώς. 
Αλλά όσο είμαι στο Ιράν πρέπει να προσέχω τα λόγια μου και τις ερωτήσεις μου. Εδώ δεν αστειεύονται, ειδικά με τους Ευρωπαίους.  
Αν σου ξεφύγει κανένα "δεν υπάρχει Θεός!", μπορεί να βρεις άσχημο μπελά. Σε συλλαμβάνει η Μυστική Αστυνομία, σε τυλίγει σε μια κόλλα χαρτί με την κατηγορία "κατασκοπία υπέρ του Ισραήλ" ή "των ΗΠΑ" ή και των δύο, κι άντε να βρεις άκρη στα μπουντρούμια.
Εδώ, δικαιολογίες του στιλ "εμείς οι αναρχοσυριζαίοι δεν πιστεύουμε στο Θεό", δεν περνάνε. Άσε που θα φτύσεις το γάλα της μάνας σου για ν' αποκαλύψεις τους "συνεργούς" σου!
Εγώ, πάντως, με την πρώτη σφαλιάρα θα "δώσω" τον Φίλη.
Απ' τα λίγα που ξέρω, οι μουσουλμάνοι διχάστηκαν αμέσως μετά το θάνατο του Μωάμεθ, που, ο ευλογημένος, δεν φρόντισε να ορίσει διάδοχό του.
Έτσι, οι μισοί υποστήριζαν πως πρέπει να τον διαδεχθεί συγγενής του και συγκεκριμένα ο Αλί, ξάδελφος του Μωάμεθ και γαμπρός του, αφού παντρεύτηκε την κόρη του Προφήτη, τη Φατιμά. Αυτοί ονομάστηκαν "Σιίτες", δηλαδή "παράταξη του Αλί".
Οι άλλοι μισοί υποστήριζαν πως τον Μωάμεθ πρέπει να διαδεχτούν οι αξιότεροι πολέμαρχοι, εξού και το σπαθί-σύμβολο του Ισλάμ. Άλλωστε η θρησκεία τους ήταν εξ αρχής "πολεμική" και διαδόθηκε με τη βία και το ξίφος. Αυτοί ονομάστηκαν "σουνίτες", κάτι σαν "ορθόδοξοι".
Μεταξύ των δυο παρατάξεων έγινε σκληρός εμφύλιος πόλεμος στα πλαίσια του οποίου σκοτώθηκε και ο Αλί και οι δυο γιοί του, Χοσέν και Χουσεϊν, ο δεύτερος στην περιβόητη μάχη της Κερμπάλα που είναι ένας απ' τους ιερότερους τόπους του σιιτισμού.
Κάθε καλοκαίρι οι Σιίτες γιορτάζουν το θάνατο του Αλί και των δυο γιών του με έναν κάπως υπερβολικό και πρωτόγονο τρόπο. Αυτομαστιγώνονται, αυτοτραυματίζονται κ.λπ.  
Εννοείται πως αυτό το κάνουν οι πιο ζηλωτές ενώ οι άλλοι τους παρακολουθούν με θαυμασμό και λατρεία.
Λίγες μέρες μετά ακολουθεί και η κοινή μεγάλη γιορτή του Ισλάμ, σε ανάμνηση της θυσίας του Ισμαήλ. 
Πρόκειται για την ίδια ακριβώς ιστορία με τη θυσία του Ισαάκ, όπως την περιγράφει η εβραϊκή Βίβλος. Μόνο που οι μουσουλμάνοι πιστεύουν πως η θυσία αφορούσε όχι τον Ισαάκ αλλά τον Ισμαήλ, τον δικό τους προπάτορα (εξού και "Ισμαηλίτες") και πως αντί για αρνί ο Θεός έστειλε στη θέση του Ισμαήλ μια καμήλα. 
Γι' αυτό και τη συγκεκριμένη γιορτή πολλοί τη λένε εδώ στην Περσία "γιορτή της καμήλας"...

Τρίτη, 15 Αυγούστου 2017

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) Γ’ - Έκαναν όργια;)


Θα αναφερθούμε εδώ συνοπτικά για «το μυστικό» των Μπεκτασήδων. 
Οι Μπεκτασήδες δεν είχαν θρησκευτικές τελετές που τις τελούσαν δημόσια. Οι τελετές του τάγματος χαρακτηρίζονταν από απόλυτη μυστικότητα και τα «πιστεύω» τους φυλάσσονταν από τη δημοσιότητα. Αυτό είχε σαν συνέπεια να εξάψει την φαντασία των αγραμμάτων κοινωνιών στην Τουρκία.
Δεν ήταν λίγες οι φορές που οι Μπεκτασήδες κατηγορήθηκαν ότι δεν ασκούσαν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα, όπως ορίζονταν από τον Ισλαμικό νόμο, είτε ασκούσαν κάποια από αυτά επιλεκτικά ή ακόμη όριζαν δικούς τους κανόνες.
Απαξίωση και περιφρόνηση θα επικρατήσει στις κοινωνίες της Μικράς Ασίας από μέρους των πιστών Μουσουλμάνων. Τέτοια ήταν η περιφρόνηση και οι κατηγορίες προς τους αιρετικούς Μπεκτασήδες, που ακόμη η καχυποψία αυτή θα περάσει και στις χριστιανικές κοινωνίες.
Οι Μπεκτασήδες έγιναν αντικείμενο συκοφαντίας, όταν τους κατηγορούσαν και τους κατηγορούσαν συχνά, για νυκτερινά όργια. Μιλάμε για το «Mum sondu» (η λαμπάδα έσβησε), ότι δηλαδή μετά το σβήσιμο των λαμπάδων που χρησιμοποιούσαν στις τελετές τους επιδίδονταν σε όργια. 
Οι τελετές των Μπεκτασήδων αρχίζουν με το άναμμα των λαμπάδων που είναι δώδεκα (12) εξαιτίας των δώδεκα ιμάμηδων των Σιϊτών. Στους Αλεβήδες, επίσης, υπήρχε το τελετουργικό έθιμο της θυσίας ενός κόκορα κατά την μύηση ενός νέου μέλους στο τάγμα. 
Οι συκοφάντες ισχυρίζονται λοιπόν, ότι όταν έκραζε ο κόκορας, τότε άρχιζαν τα όργια. Αυτές οι δοξασίες χρησίμευαν σε όλες τις εποχές και σε όλους του τόπους, για να κατακρίνονται, να συκοφαντούνται και να δυσφημίζονται οι αιρετικοί και οι αλλότριες δοξασίες τους. 
Οι Μπεκτασήδες, και ιδίως οι Αλεβήδες, ήταν υποχρεωμένοι να κάνουν μερικές από τις τελετές τους κρυφά και γι’ αυτό το λόγο επέλεγαν βραδινές ώρες. Καθώς τους καταδίωκαν, από τις συγκυρίες, δημιούργησαν μυστικές κοινωνίες με ιεροτελεστίες μυήσεως. Αυτό είναι επαρκές από μόνο του για να δημιουργηθεί ένας μυστικός μύθος. 
Κατά την άποψή μου δεν υπάρχει ένα κρυφό μυστικό στους Μπεκτασήδες, είναι ένας μύθος με τον οποίο κάθε αιρετική κοινότητα κατά τους αιώνες πιέστηκε στην αρχή, συκοφαντήθηκε και τέλος, καταδιώχθηκε.

Παρασκευή, 11 Αυγούστου 2017

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) Β’ Μπεκτασήδες: οι "Μασόνοι της Ανατολής"!

  
Αν και ιστορικά η Οθωμανική Τουρκία επίσημα χαρακτηριζόταν ως μια Σουνιτική Αυτοκρατορία με τον Σουλτάνο-Χαλίφη, στην πραγματικότητα αυτό αποτελούσε το αληθοφανές κάλυμμα. 
Οι κοινωνίες ειδικά της υπαίθρου έβρισκαν την έκφρασή τους στα τάγματα των Αλεβήδων που διαμόρφωναν την λαϊκή θρησκευτική έκφραση. Εξ άλλου η μυστική άσκηση των θρησκευτικών εκδηλώσεων του πληθυσμού της Μικράς Ασίας αποτελούσε μακροχρόνια παράδοση.
Σε αυτές τις μυστικές πρακτικές αυτών των θρησκευτικών ομάδων μπορεί κανείς να βρει την πραγματική έκφραση της κοινωνίας.
Ο Μπεκτασισμός έχει την τάση να προσαρμόζεται στο περιβάλλον του, σε σημείο που να εξομοιώνεται με τις τοπικές δοξασίες και συνήθειες. 
Αυτό το τελευταίο σημείο είναι πιο φανερό στους Μπεκτασήδες των Βαλκανίων που αφομοίωσαν ορισμένες γιορτές θρησκευτικές και την λατρεία ορισμένων αγίων. Επίσης υπήρχε ένα πλήθος τόπων λατρείας κοινών από τους χριστιανούς και τους Μπεκτασήδες.

Τα πράγματα όμως θα εξελιχτούν, κατά την διάρκεια του 15ου και ιδίως στις αρχές του 16ου αιώνα, (την περίοδο που οι Κιζιλμπάσιδες προσπάθησαν να εξαπλωθούν) σιγά-σιγά ο Μπεκτασισμός θα περάσει στην ετεροδοξία.
Κατά την διάρκεια των αιώνων θα δούμε να εμφανίζεται μια διείσδυση που θα γίνει βαθύτερη ανάμεσα στον Μπεκτασισμό των αστικών κέντρων και του Αλεβισμού των λαϊκών στρωμάτων. 
Και στις δύο περιπτώσεις οι δοξασίες είναι κοινές, οι nefes που ψέλνονται κατά τις τελετές είναι ίδιες. Επίσης, κοινές είναι οι θέσεις σχετικά με, την πίστη στον ανθρωπομορφισμό, στην συμβολική αξία των γραμμάτων του αλφαβήτου, στην Αγιότητα και θεοποίηση του Αλή, την εμφάνιση του Θεού μέσα από την ανθρώπινη μορφή, καθώς και στην μετεμψύχωση.
Οι διαφορές που παραμένουν και μάλιστα τονίζονται, είναι περισσότερο κοινωνικής τάξεως. Στην πρώτη περίπτωση στους τεκέδες που ιδρύθηκαν γύρω από τα αστικά κέντρα συμμετείχαν άνθρωποι πνευματικά καλλιεργημένοι, στη δεύτερη περίπτωση αφορούσαν τις λαϊκές μάζες που ήταν τις περισσότερες φορές ακαλλιέργητες. 
Από αυτήν την κατάσταση που δημιουργήθηκε θα γεννηθεί ο παρακάτω τύπος: "Ένας Αλεβής είναι ένας Μπεκτασής, αλλά ένας Μπεκτασής δεν είναι ένας Αλεβής"!
Αν κάνουμε μια προσπάθεια να εξακριβώσουμε αν η χρήση του όρου Αλεβή και Αλεβισμός έχουν μια ιστορική βάση, διαπιστώνουμε αμέσως ότι αποτελούν έναν όρο λανθασμένο. Αν χρησιμοποιήθηκε μέχρι σήμερα και εξακολουθεί να χρησιμοποιείται αυτό γίνεται παραχωρητικά. Ο Kuprulu μάλιστα τον είχε αντικαταστήσει με το ‘Μπεκτασήδες της υπαίθρου’.
Για μεγάλο διάστημα αυτές οι ετερόδοξες ομάδες δεν είχαν μια συγκεκριμένη ονομασία. Τους ονόμαζαν Ραφιζί (Rafizi), Ζινδίκ (Zindik), Μουλχίντ, (Mulhid), ή τους διέκριναν και με τον ιστορικό όρο Κιζιλμπάς, ονομασία που δόθηκε στους οπαδούς των Σαφαβιδών και που οι ίδιοι προσδιορίζονταν. Αυτός ο όρος χρησιμοποιείται ακόμη και σε περιοχές της Βουλγαρίας, όπου υπάρχουν γύρω στους 100.000 στην περιοχή του Deli Orman στην βορειοδυτική Βουλγαρία.
Σήμερα στην Τουρκία τους ονομάζουν Αλεβή, λόγω της αφοσίωσης τους στον Αλή. Ετυμολογικά σημαίνει ότι είναι αυτός που κατάγεται από τον Αλή, με αυτή την έννοια το χρησιμοποιούν στο Ιράν.
Η εμφάνιση του όρου Αλεβή στην Τουρκία είναι σχετικά πρόσφατη, πρωτοεμφανίστηκε τον 19ο αιώνα και γενικεύτηκε λίγο πριν τις αρχές του 20ο αιώνα. Μπορεί να συγκριθεί με τον όρο Alaouite που αντικατέστησε στην Συρία τον όρο Nosayri.
Η αιτία της σύγχυσης αυτής, οφείλεται στην κακή έννοια που πήρε η ονομασία Κιζιλμπάς, που δήλωνε έναν αιρετικό επαναστάτη, και που έγινε με τον καιρό συνώνυμο του Κούρδου. 
Σήμερα ο όρος Αλεβή τείνει να πάρει στην Τουρκία την ίδια κακή σημασία με αυτή των Κιζιλμπάς. Οι έννοιες Αλεβή και Κούρδος έχουν λανθασμένα την ίδια έννοια, αφού η πλειοψηφία των Κούρδων δεν είναι Αλεβή.
Το ανακάτεμα αυτό μεταξύ Μπεκτασήδων και Αλεβήδων μεγαλώνει ακόμη περισσότερο κατά τον 19ο αιώνα. Επιπλέον των κοινωνικών διαφορών που υπήρχαν ανάμεσα στις δύο ομάδες, μια άλλη αιτία που πρόκειται να ενισχύσει αυτήν την «σύγχυση», είναι η προσέγγιση των Μπεκτασήδων με τους «τέκτονες» της Δύσης. 
Η συνεργασία αυτή έγινε σταδιακά, μετά την επίσημη διάλυση του τάγματος το 1826 από τον Σουλτάνο Μαχμούτ τον Β΄ (1808-1839) που ακολούθησε και την εξαφάνιση του σώματος των γενιτσάρων. 
Εξαναγκασμένοι να ζουν στην παρανομία οι Μπεκτασήδες βρήκαν ένα στήριγμα στους «Μασόνους της Δύσης» με τους οποίους είχαν το ίδιο ιδεώδες. Δηλαδή φιλελευθερισμό, αντι-δογματισμό, και η εναντίωση στην ηγεσία του κλήρου. 
Στα πλαίσια αυτά οι Μπεκτασήδες θα παίξουν το ρόλο των «φωτισμένων διανοούμενων που είναι ανοικτοί σε κάθε ιδέα προόδου». Πολλοί από τους αξιωματικούς του κινήματος των Νεότουρκων το 1908, θα είναι συγχρόνως Μπεκτασήδες και Μασόνοι της Δύσης.

Σάββατο, 5 Αυγούστου 2017

Τα κακώς κείμενα της Εκκλησίας...

Αν και η άποψή μας για το θρησκευτικό φαινόμενο είναι γενικά αρνητική, όμως οφείλουμε να ομολογήσουμε πως η θρησκευτικότητα είναι παράγοντας ψυχικής ισορροπίας αρκετών συνανθρώπων μας. 
Είτε ως "δεκανίκι" είτε ως "παρηγορητικό ψεύδος" είτε ως απλή νεύρωση που μας προστατεύει απ’ την κατάθλιψη. Οπότε δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε απαξιωτικά ή περιφρονητικά όσους θρησκεύουν...
Παρά τις αντιδράσεις ισχυρών εκκλησιαστικών κύκλων, η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία έχει κάνει μεγάλα βήματα προσέγγισης του διαφωτιστικού και νεωτερικού πνεύματος.
Εδώ και πολλά χρόνια στις Θεολογικές Σχολές διδάσκονται η Ψυχολογία, η Ψυχιατρική, η Φιλοσοφία κι η Κοινωνιολογία. Και οι ιερείς επιμορφώνονται στους αντίστοιχους επιστημονικούς κλάδους ώστε να παραπέμπουν όλο και πιο συχνά τους πιστούς σε ψυχιάτρους και ψυχολόγους, αντί να τους διαβάζουν κάποια "ευχή" ή έναν "εξορκισμό"...
Η Ψυχανάλυση κι η Ψυχοθεραπεία γίνεται σταδιακά το αγαπημένο πεδίο μελέτης πολλών νέων θεολόγων και ιερέων. 
Κι ας έρχεται φαινομενικά σε αντίθεση με την "παράδοση" της Εκκλησίας. Όμως η ίδια η ιστορική αφετηρία της Εκκλησίας αποτελούσε ανατροπή τής ως τότε "παραδόσεως"! Οι πρώτοι μεγάλοι θεολόγοι δεν εγκλωβίστηκαν στη στείρα νοσταλγία του παρελθόντος αλλά δημιούργησαν οι ίδιοι "νέα ιστορία". 
Μέγα λάθος να ταυτίζουμε την Εκκλησία με την Παράδοση και να φετιχοποιούμε τις παραδεδομένες συνήθειες. Αυτή η λάθος νοοτροπία καλλιεργεί την παθητική-τυπολατρική-μαγική συμμετοχή των πιστών στα λατρευτικά τεκταινόμενα...
Η παραδοσιοκρατία αναπαράγει μια "πολιτιστική Ορθοδοξία", δηλαδή μια μη υγιή θρησκευτικότητα που απλώς συντηρεί ήθη, έθιμα και μια "ατμόσφαιρα" ψευτο-πνευματικότητας...
Πρόκειται για μια "ακίνδυνη" θρησκευτικότητα, που δεν αλλοιώνει ουσιαστικά τον άνθρωπο, δεν "αλλάζει" αλλά μόνο "συντηρεί"...
Απόρροια των ανωτέρω είναι ο διάχυτος μισογυνισμός, αντισημιτισμός και ομοφοβισμός της Εκκλησίας.
Οι ρίζες του μισογυνισμού, που διαπνέει σχεδόν όλες τις θρησκείες, είναι ο φόβος μπροστά στη γυναίκα και στη μεγάλη επιρροή που ασκεί. 
Η γυναίκα είναι η ρίζα της ζωής κι αυτό δημιουργεί στον άντρα ένα μόνιμο αίσθημα ανασφάλειας και άγχους. Κι όσο πιο ανασφαλής και εξαρτημένος αισθάνεται ο άντρας απ’ τη γυναίκα, τόσο περισσότερο προσπαθεί να την υποτάξει, να την απαξιώσει, να την θέσει στο περιθώριο. Η τάση των εκκλησιαστικών κύκλων να συνεργάζονται με γυναίκες χωρίς θηλυκότητα βγάζει μάτι...
Ο αντισημιτισμός είναι μια πολύ πονεμένη ιστορία για την Εκκλησία. Αντί να θεραπεύει, διεγείρει τα χαμηλά ένστικτα και πάθη των πιστών της. Κι έτσι αναστέλλει κάθε ελπίδα πνευματικής τους ανάκαμψης.
Ως προς την ομοφυλοφιλία λείπει η νηφαλιότητα και περισσεύει ο πανικός και, φυσικά, η υποκρισία. Παρουσιάζεται ως "σιχαμερή αμαρτία", ως κάτι "τερατώδες" που όμως μπορεί να ξεπεραστεί αν κάποιος προσευχηθεί με θέρμη και καταβάλει πνευματικό αγώνα! Έλεος...
Δεν θα πω περισσότερα. Μόνο τούτο: όσο πιο σκληρός εμφανίζεται κάποιος κατά των ομοφυλόφιλων τόσο περισσότερες ασυνείδητες αμφιβολίες έχει για τον δικό του ανδρισμό...

Σάββατο, 29 Ιουλίου 2017

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) Α' Οι Ρήγας και Ανδρούτσος ήταν Μπεκτασίδες!

 


Η Μικρά Ασία απετέλεσε το σταυροδρόμι πολιτισμών και θρησκειών, και φυσικά το πεδίο στρατιωτικών συγκρούσεων πλήθους λαών και φυλών κατά την διάρκεια της πολύχρονης ιστορίας της. Χετταίοι, Ασσύριοι, Βαβυλώνιοι, Πέρσες, Έλληνες, Εβραίοι, Ρωμαίοι, Αρμένιοι, Άραβες, Σελτζούκοι, Τουρκομάνοι, είναι μερικοί μόνον από τις φυλές που συναντούμε στην μακρόχρονη ιστορία της. 
Η μίξη λαών και πολιτισμών θα διαμορφώσει την κοινωνική συνοχή των κατοίκων της, επηρεασμένη βαθύτατα από ένα ελληνικο-χριστιανικό πλαίσιο που άντεξε στο χρόνο παρ' όλες τις δυσκολίες και απώλειες. 
Η εργασία μας αυτή είχε σαν στόχο να καταγράψει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ Χριστιανών και Μουσουλμάνων της Μικρασίας, από θρησκευτική, πολιτιστική και πολιτισμική άποψη, την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. 
Ένας καλόπιστος ερευνητής ανακαλύπτει συνεχώς ότι τα κοινά ενωτικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν τους κατοίκους της ήταν πολύ περισσότερα από αυτά που τους χώριζαν στην καθημερινότητα τους. Σαν αφορμή στην έρευνά μας αυτή προσλάβαμε να εξετάσουμε τις θρησκευτικές ιδιαιτερότητες των Μουσουλμάνων της Μ. Ασίας και ειδικότερα τις μυστικιστικές τους τάσεις. 
Συγκεκριμένα, διαλέξαμε να εξετάσουμε με ένα πρίσμα συγκρητισμού το δερβίσικο τάγμα των Μπεκτασήδων και Κιζιλμπάσιδων, διότι το χαρακτήριζε ένας υπέρμετρος φιλελευθερισμός και ήταν πολύ κοντά σε αυτό που θα λέγαμε σήμερα καθημερινή λαϊκή θρησκευτική έκφραση των κατοίκων χωρίς δογματισμούς και φανατισμούς. 
Η περίοδο που ορίστηκε να εξετάσουμε χρονικά είναι αυτή της γέννησης του τάγματος των Μπεκτασήδων στην περιοχή, που συμπίπτει με την ίδρυση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας δηλ. ο 13ος αιώνας και θα καταλήξουμε στο έτος 1923 στις αρχές του 20ου αιώνα, που θα αποτελέσει ημερομηνία ορόσημο για την μεγάλη ανατροπή στην κοινωνία των κατοίκων της Μικρασίας. Το έτος αυτό θα σημάνει το τέλος της δυναστείας των Οθωμανών σουλτάνων.
Το ίδιο έτος 1923 ο Κεμάλ Ατατούρκ θα οριστεί ο πρώτος πρόεδρος του νεοσύστατου Τουρκικού κράτους όπου το Ισλάμ θα τεθεί ριζικά στο περιθώριο με την επιβολή του λαϊκού καθεστώτος, διώχνοντας από την εξουσία τον Σουλτάνο-Χαλίφη. Θα πετύχει να αφαιρέσει τον Ισλαμισμό από την πολιτική και πολιτιστική δομή του κράτους προσβλέποντας σε ένα νέο, δυτικού τύπου. Φυσικό επακόλουθο ήταν η διάλυση των ταγμάτων και του Μπεκτασισμού
Το τάγμα των Μπεκτασήδων που γεννήθηκε στην Μ. Ασία και εξαπλώθηκε σε όλη την Ρούμελη και τις βαλκανικές χώρες, φτάνοντας ακόμη και μέχρι την σημερινή Πολωνία, αναπτύχθηκε καταρχήν μεταξύ των αγροτικών πληθυσμών της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. 
Αυτοδίκαια πήρε την δεσπόζουσα θέση μεταξύ ενός πλήθους ισλαμικών ταγμάτων που χρονικά εμφανίζονται αμέσως μετά την εμφάνιση του Σουφισμού. 
Η απήχησή του οφείλονταν στην εκπροσώπηση της λαϊκής μυστικιστικής θρησκευτικής λατρείας που τελούνταν από τους κατοίκους των περιοχών. Ενσωμάτωσαν στους κόλπους τους λαϊκές δοξασίες που προέρχονταν από τον Ισλαμισμό και τον Χριστιανισμό, χωρίς να απορρίπτουν ακόμη και βουδιστικές, ζωροαστρικές ή και παγανιστικές τελετουργικές θρησκευτικές πράξεις που έφερναν μαζί οι οπαδοί τους. Δεν υπήρχε απόλυτη δογματική πειθαρχία, όπως υπήρχε στο επίσημο Ισλάμ, αλλά βασίζονταν σε ένα ανθρωποκεντρικό τρόπο ζωής που οι αρχές του ήταν η δικαιοσύνη και η προσφορά.
Γιατί επιλέχθηκε το τάγμα των Μπεκτασήδων για την έρευνα μας μέσα από ένα πλήθος άλλων Σουφικών ταγμάτων που γεννήθηκαν και έδρασαν κατά την διάρκεια της μακραίωνης περιόδου του Μουσουλμανισμού; 
Γιατί οι πρώτοι οπαδοί του προέρχονταν από κατοίκους της περιοχής, που κατά κύριο λόγο ήταν Χριστιανοί, αιρετικοί που εξισλαμίσθηκαν. Ενώ συναντούμε και περιπτώσεις που Έλληνες Χριστιανοί προσχωρούν στις τάξεις του για να αποφύγουν διώξεις από την «εξουσία», ή ακόμη και αυτούς που συμπαθούσαν τις αρχές και τα «πιστεύω» τους. 
Είναι πολλά τα κοινά τελετουργικά λατρευτικά, φιλοσοφικά, ακόμη και οργανωτικά στοιχεία, που συναντάμε, στον Μπεκτασισμό και στον Ορθόδοξο Χριστιανισμό των κατοίκων της Μικρασίας. 
Δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις κρίνεται σκόπιμο να αναφερθούν. Έχουν σχέση με δύο αγωνιστές της ελευθερίας του έθνους μας τον Ρήγα Φεραίο και τον Οδυσσέα Ανδρούτσο. 
Ο Ρήγας φέρεται να εντάσσεται στους κόλπους των Μπεκτασήδων και να φορεί την στολή τους, χωρίς να είμαστε σε θέση να διευκρινίσουμε αν η συμμετοχή του ήταν συνειδητή ή είχε απόλυτη σκοπιμότητα. 
Η συνεργασία όμως με το περιβάλλον του Μπεκτασή Αλή Πασά των Ιωαννίνων ή του Μπεκτασή Πασβάνογλου του Βιδινίου, εχθρούς της υψηλής πύλης, πιστεύω ότι δεν ήταν τυχαία και δικαιολογείται στα πλαίσια των κοινών αντιλήψεων σε αρκετά θέματα ή ακόμη και την συμμετοχή τους στο ίδιο Μπεκτασικό τάγμα. 
Ο Καλεβράς Παναγιώτης στο έργο του Επιστολαί ή τα κατά την επανάστασιν της Ελλάδος κλπ, γράφει: 
«…. ο Ρήγας σφόδρα ζηλωτής ών της Γαλλικής πολιτικής, έχων ικανήν και συστηματικήν παιδείαν, γνωρίζων δε την Τουρκικήν γλώσσαν, δι αδείας και εξόδων του Ναπολέοντος, επί τη συστάσει αυτού προς όλα τα εν τη Τουρκία Γαλλικά προξενεία, περιήλθεν ως Δερβίσης απανταχού της Τουρκίας, υπό το πρόσχημα διδασκάλου της ηθικής. Και μυστικώς μεν εδίδασκε τους Ντερεμπέιδας, ήτοι τους Γιανιτσάρους, διά να συνενοηθώσι μετά του Ναπολέοντος ίνα υποστηρίξη αυτούς εις επανάστασιν κατά του Σουλτάν-Σελήμη και αναδείξη μικρούς ηγεμόνας ανεξαρτήτους».
Η δεύτερη περίπτωση που φαίνεται πιο ξεκάθαρη, είναι αυτή του Οδυσσέα Ανδρούτσου, πρωτοπαλίκαρου του Μπεκτασή Αλή Πασά. Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, εντάσσεται στους κόλπους του Μπεκτασισμού, όταν υπηρετεί στην αυλή του Αλή. 
Μάλιστα στις 22 Ιουνίου του 1822 λόγω εμφύλιων αντεγκλήσεων θα αφοριστεί. Ο αφορισμός θα τοιχοκολληθεί από τον υπουργό της θρησκείας δεσπότη Ιωσήφ Ανδρούση «….και από εδώ και στο εξής δεν θα λογαριάζεται ως Χριστιανός παρά ως Μπεκτασής Δερβίσης».

Σάββατο, 22 Ιουλίου 2017

Θαύματα και Επίστημη...

(Άρθρο του Δ.Π. που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Αυγή" στις 16-4-2017)

Όταν ο Θεός κάνει θαύματα, παραβιάζει την εύτακτη πορεία της φύσης; 
Γνωρίζει από πριν ο Θεός πότε να παρέμβει μέσω θαυμάτων; 
Αυτά τα δύο ερωτήματα απασχολούσαν θεολόγους και φυσικούς φιλοσόφους από την εποχή ανάδυσης του Χριστιανισμού. Τους απασχολούσαν επειδή, πέρα από το ζήτημα των ιδιοτήτων του Θεού, αφορούσαν και ζητήματα γνώσης. 
Αν ο Θεός παραβιάζει διαρκώς και με διαφορετικούς τρόπους την πορεία της φύσης, τότε πώς μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για όσα μελετάμε; Πώς μπορούμε να λέμε ότι υπάρχουν κανονικότητες στη φύση αν αυτές μπορούν να παραβιαστούν ανά πάσα στιγμή; 
Επίσης, αν ο Θεός κάνει θαύματα για να επιδιορθώσει τον κόσμο, τότε αυτό δεν αποτελεί ένδειξη έλλειψης της παντοδυναμίας Του; Είναι δυνατό να είναι ο Θεός ένας κακός ωρολογοποιός, που διαρκώς επιδιορθώνει τον κόσμο για να τον επαναφέρει στην κανονική του πορεία; 
Επίσης, αν ο Θεός γνωρίζει τα πάντα πριν συμβούν, τότε τα θαύματα που κάνει είναι προσχεδιασμένα. Τι σημαίνει αυτό για την ελευθερία βούλησης; Είναι πραγματικά ελεύθερος ο άνθρωπος να επιλέξει;
Ο Duns Scotus και ο Θωμάς ο Ακινάτης, δύο από τους πιο σημαντικούς φιλοσόφους και θεολόγους του ύστερου Μεσαίωνα, ασχολήθηκαν συστηματικά με την περίφημη διάκριση Γενικής και Ειδικής Πρόνοιας.
Η Γενική Πρόνοια του Θεού ήταν ο «κανονικός» τρόπος με τον οποίο είχε ρυθμίσει τη φύση. Για παράδειγμα, οι κινήσεις των ουράνιων σωμάτων, η πέτρα που κατευθύνεται πάντα προς τα κάτω, η γέννηση των όντων αποτελούσαν εκφράσεις της Γενικής Πρόνοιας του Θεού. 
Η Ειδική Πρόνοια αποτελούσε τον τρόπο παρέμβασης του Θεού σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και είχε πάντα συγκεκριμένο στόχο. Για παράδειγμα, το πέρασμα του Μωυσή μέσα από την Ερυθρά Θάλασσα και η Ανάσταση του Χριστού αποτελούσαν σημάδια εκδήλωσης της Ειδικής Πρόνοιας του Θεού. Αποτελούσαν, δηλαδή, ιστορικά γεγονότα που δεν μπορούσαν να εξηγηθούν μέσω της κανονικής πορείας της φύσης. Ήταν θαύματα.
Κατά τη διάρκεια του 16ου και του 17ου αιώνα, οι φυσικοί φιλόσοφοι μελέτησαν τη φύση με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο από τους προκατόχους τους. Στη μελέτη της φύσης μπήκαν τα Μαθηματικά με έναν πρωτοφανή τρόπο. 
Τα Mαθηματικά, ως γνωστόν, έχουν αξιώματα. Τα αξιώματα αυτά συνιστούν τους μαθηματικούς νόμους. Αυτοί οι νόμοι, ωστόσο, αφορούν μόνο την εσωτερική συνέπεια των Mαθηματικών. Δεν είναι απαραίτητο να αντιστοιχούν σε κάτι ανεξάρτητο από αυτά. 
Για παράδειγμα, το γεγονός ότι δύο παράλληλες ευθείες δεν τέμνονται ποτέ είναι ένα αξίωμα, το οποίο είναι αληθές χωρίς να χρειάζεται να ψάξουμε να βρούμε στη φύση δύο τέλειες και παράλληλες ευθείες. Άλλωστε, στη φύση δεν υπάρχουν τέτοιου είδους αντικείμενα. 
Φυσικοί φιλόσοφοι του 17ου αιώνα και μαθηματικοί, όπως ο Κοπέρνικος, ο Κέπλερ, ο Γαλιλαίος, ο Ντεκάρτ και ο Νεύτων, άρχισαν να δείχνουν ότι τα Μαθηματικά μπορούσαν να αποτελέσουν μια γλώσσα που θα περιέγραφε και θα εξηγούσε τη φύση με έναν διαφορετικό τρόπο. 
Αυτή η γλώσσα, όμως, περιέγραφε τα πάντα μέσω αξιωμάτων/νόμων. Και αυτοί οι νόμοι αναγκαστικά είναι αμετάβλητοι και δεν υπόκεινται σε εξαιρέσεις.
Από τη στιγμή που μπήκαν τα Μαθηματικά στη μελέτη και την ερμηνεία της φύσης, επινοήθηκε και μια νέα εικόνα για τη φύση. 
Η φύση για τους διανοητές του 17ου αιώνα ήταν αμετάβλητη. Οι μεταβολές που παρατηρούμε στη φύση αφορούν τα μέρη από τα οποία αποτελείται η φύση. Σύμφωνα με ποιους κανόνες, όμως, γίνονται αυτές οι αλλαγές; 
Ο Ντεκάρτ θα απαντούσε ότι οι κανόνες σύμφωνα με τους οποίους λάμβαναν χώρα αυτές οι αλλαγές ήταν οι φυσικοί νόμοι. Η πεποίθηση που έχουμε σήμερα για τους φυσικούς νόμους, ότι δηλαδή τα πάντα στη φύση υπακούν σε αυτούς, γεννήθηκε με το έργο του Ντεκάρτ. Το εύλογο ερώτημα είναι: Ποιος είναι ο νομοθέτης;
Η απάντηση για όλους τους διανοητές, έως τον 18ο αιώνα, έμοιαζε σαφής. Ο νομοθέτης ήταν ο Θεός. 
Αυτός τοποθέτησε τους φυσικούς νόμους σύμφωνα με τους οποίους κινούνται και αλλάζουν τα πάντα εντός της φύσης. Οι φυσικοί νόμοι, όμως, επειδή προέρχονταν από μια μαθηματική γλώσσα και αντιστοιχούσαν στο μεγαλείο του Θεού, έπρεπε αναγκαστικά να είναι απαράλλαχτοι.
Και τότε άρχισαν να δημιουργούνται κάποια σοβαρά θεολογικά ζητήματα. Πώς γίνεται να κάνει ο Θεός θαύματα σε έναν κόσμο με συγκεκριμένους κανόνες; Μπορούσε, δηλαδή, ο Θεός να αλλάξει τους φυσικούς νόμους; Είχε την ικανότητα να τους παραβιάσει; Αν δεν μπορούσε, τότε δεν ήταν παντοδύναμος. Αν, από την άλλη, μπορούσε να τους παραβιάσει, τότε η φύση δεν υπάκουε σε αιώνιους φυσικούς νόμους
Η λύση που επινοήθηκε ήταν απλή αλλά και λογική. Τα θαύματα δεν αποτελούσαν, πλέον, παραβιάσεις των φυσικών νόμων, αλλά ο θαυματουργός τους χαρακτήρας είχε να κάνει με το «πότε» συνέβαιναν. 
Για παράδειγμα, ο Κατακλυσμός του Νώε δεν ήταν θαύμα που παραβίαζε τους φυσικούς νόμους, αλλά ο Θεός αξιοποίησε τους φυσικούς νόμους, ώστε να προκαλέσει τον Κατακλυσμό τη στιγμή που έπρεπε. Το θαύμα, δηλαδή, ήταν θαύμα επειδή συνέβαινε τη στιγμή που συνέβαινε. 
Σύντομα, τα θαύματα θα έχαναν την αξία που είχαν παλιότερα επειδή, ως τραγική ειρωνεία, υπήρχαν λογικές εξηγήσεις για το πώς συνέβαιναν.
Υπάρχει και ένα τελευταίο ζήτημα. Αν ο Θεός γνωρίζει από πριν πότε θα γίνει ένα θαύμα, τότε σημαίνει ότι έχει προδιαγράψει την πορεία της φύσης. Γνωρίζει, δηλαδή, όλες τις πράξεις μας πριν τις κάνουμε και κρίνει πότε πρέπει να τοποθετηθεί ένα θαύμα. 
Υπό αυτή την έννοια, ο άνθρωπος δεν είναι ελεύθερος. Υπάρχει πάντα κάποιος που ξέρει την έκβαση των πραγμάτων. Αυτό σημαίνει πως οτιδήποτε κάνουμε είναι αναπόφευκτο. Αυτή, ομολογουμένως, δεν είναι μια ευχάριστη σκέψη! 
Σημαίνει και κάτι άλλο όμως. Ότι, από τη στιγμή που όλα είναι προδιαγεγραμμένα, ο Θεός δεν έχει και κάποιον ιδιαίτερο ρόλο στον κόσμο. Αν ο κόσμος λειτουργεί σαν καλοκουρδισμένο ρολόι, τότε ο Θεός θα μπορούσε να «αποσυρθεί». 
Έπρεπε, επομένως, οι διανοητές να επιλέξουν μεταξύ δύο εναλλακτικών, ενός Θεού που δεν έχει φτιάξει έναν εύτακτο κόσμο και παρεμβαίνει διαρκώς σε αυτόν μέσω θαυμάτων και ενός Θεού που έχει φτιάξει έναν τέλειο και εύτακτο κόσμο και δεν είναι απαραίτητος σε αυτόν. 
Αυτές οι δύο εναλλακτικές ήταν και ο βασικός λόγος της διαμάχης μεταξύ Νεύτωνα και Leibniz στη δεύτερη δεκαετία του 18ου αιώνα. Ήταν μια διαμάχη που δεν αφορούσε απλώς διαφορετικές επινοήσεις της φύσης, αλλά και διαφορετικούς Θεούς.

Σάββατο, 15 Ιουλίου 2017

Οι "τεκέδες" δεν είναι κακόφημα καταγώγια!

Η Περσία δεν είναι μόνο η χώρα που γεννήθηκε ο Ζωροαστρισμός. Είναι και μια απ’ τις σημαντικότερες κοιτίδες του Σουφισμού.

Οι Σούφι είναι η ισλαμική εκδοχή του μυστικισμού. 

Κι όταν λέμε γενικά "μυστικισμός" εννοούμε την ένωση του ανθρώπου με το θείο. Μια ένωση που μετατρέπεται σε τρόπο ζωής και πηγή ανώτερης γνώσης. Και συνήθης κατάσταση της "ένωσης" αυτής είναι η "έκσταση", ένα είδος εξόδου απ’ τον υλικό εαυτό μας.

Εμείς στην Ελλάδα ξέρουμε τους Σούφι με το όνομα "δερβίσηδες". Είναι ουσιαστικά οι "καλόγεροι" του Ισλάμ που, προκειμένου να έρθουν στην πολυπόθητη έκσταση, χρησιμοποιούσαν τον γνωστό χορό περιστροφής γύρω απ’ τον εαυτό τους (είδος ομφαλοσκόπησης) αλλά έκαναν και χρήση ναρκωτικών ουσιών-παραισθησιογόνων. 

Εξ ου και στα ρεμπέτικα τραγούδια τα μαστούρια ονομάζονται "δερβισάδες" και τα καταγώγια του "τεκέδες". 

"Τεκέδες" ονομάζονταν τα μοναστήρια των δερβίσηδων-σούφι. Ένα τέτοιο λειτουργούσε και στην Αθήνα στους "Αέρηδες" στην Πλάκα...

"Σούφι" στην αραβική γλώσσα σημαίνει "αυτός που φοράει μάλλινα ρούχα". Γιατί οι ασκητές σούφι τέτοια ρούχα φορούσαν συνήθως και μάλιστα κατάσαρκα για να ταλαιπωρούν το σώμα τους. Κάτι σαν τον Ιωάννη τον Βαπτιστή...

Κατ’ άλλη άποψη το "σούφι" προέρχεται απ’ την ελληνική λέξη "σοφός", γιατί όντως οι Σούφι είναι οι "σοφοί του Ισλάμ".

Οι Σούφι μοιάζουν πολύ με τους Χριστιανούς ασκητές. Άλλωστε απ’ αυτούς (κυρίως τους μονοφυσίτες της Συρίας) διδάχθηκαν τον ασκητικό βίο. 

Έχω σκοπό να πούμε πολλά για τους Σούφι και τον μυστικισμό. Πρόκειται, φυσικά, για αρρωστημένες καταστάσεις καθώς ούτε Θεός υπάρχει για να ενωθείς μαζί του ούτε πρόκειται να κερδίσεις τίποτα ταλαιπωρώντας το σώμα σου και προσευχόμενος μέρα-νύχτα. 

Αλλά μέσα στην τρέλα τους είναι συμπαθείς άνθρωποι και αξίζουν την επιείκειά μας...

Οι Σούφι δίδασκαν μια ανιδιοτελή αγάπη για τον Θεό. Που δεν στηρίζεται στο συμφέρον. Τον αγαπάμε χωρίς να περιμένουμε ανταπόδοση ή από τον φόβο τιμωρίας. 

Ο Κεμάλ στην Τουρκία τους θεώρησε πολύ οπισθοδρομικούς και το 1925 κατάργησε τα 350 μοναστήρια τους. 

Αλλά και το "ορθόδοξο" Ισλάμ τους κυνηγάει. Γιατί οι Σούφι, επηρεασμένοι απ’ τον Χριστιανισμό, λατρεύουν τους δικούς τους Αγίους, πιστεύουν πως θαυματουργούν, προσκυνούν τους τάφους τους, θεωρούν "αλάθητους" τους πνευματικούς τους πατέρες που τους λένε "σεΐχηδες". Κάτι σαν τους δικούς μας "γεροντάδες"...