Κυριακή, 15 Οκτωβρίου 2017

Το αίνιγμα του Ιουλιανού: Φιλόσοφος ή "αποστάτης"; (Α’)

Η δυναστεία του Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, που η Εκκλησία αγιοποίησε και πίεσε την επίσημη ιστορία να τον ανακηρύξει "Μέγα", είναι γεμάτη ίντριγκες και εγκλήματα. 
Όταν ο Κωνσταντίνος πέθανε άρχισε μια σκληρή αλληλοεξόντωση των υποψήφιων διαδόχων του. 
Ο γιος του Κωνστάντιος ήταν επικεφαλής του στρατού και κατάφερε να επιβληθεί αφού πρώτα εξολόθρευσε όλους τους συγγενείς του. 
Οι μόνοι που διασώθηκαν, ως ανήλικοι και ακίνδυνοι εξάδελφοί του, ήταν ο τότε πεντάχρονος Ιουλιανός και ο αδελφός του Γάλλος, που αργότερα εκτελέστηκε απ’ τον Κωνστάντιο!
Ο Ιουλιανός μεγάλωσε μακριά απ’ την αυτοκρατορική αυλή και τις συνωμοσίες της, μελετώντας τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους. 
Οι μελέτες του, αλλά κυρίως η τραυματική εμπειρία απ’ τους συγγενείς του, που τυπικά δήλωναν χριστιανοί αλλά στην ουσία ήταν σχιζοφρενείς δολοφόνοι, τον έκανε να αρνηθεί τη νέα θρησκεία και να επιστρέψει στα "πάτρια". 
Όμως για πάνω από δέκα χρόνια δεν αποκάλυπτε τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις, γιατί τότε αν δεν ήσουν χριστιανός δεν ήταν σίγουρο πως η επόμενη μέρα θα σε εύρισκε με το κεφάλι στους ώμους...
Για να μην πολυλογούμε, μετά από πολλές περιπέτειες, ο κουλτουριάρης Ιουλιανός, μαλθακός και αγοραφοβικός νέος, ανεβαίνει στο θρόνο το 361 μ.Χ. Βγαίνοντας απ’ την Εκκλησία που έγινε η κηδεία του προκατόχου του Κωνστάντιου, ορκίζεται να μην ξαναπατήσει το πόδι του σε χριστιανικό ναό!
Αρχικά ο Ιουλιανός ήταν μετριοπαθής και συγκρατημένος. Αντιπαθούσε τη βία και δεν ήθελε ν’ αναβιώσει τους διωγμούς των χριστιανών που μάλλον δύναμη και κύρος τους πρόσφεραν παρά τους έβλαπταν.
Φρόντισε όμως αμέσως να δώσει αμνηστία σε όσους χριστιανούς ήταν φυλακισμένοι ή εξόριστοι απ’ τις μεταξύ τους δογματικές (αρειανικές) διαμάχες. Πίστευε πως αν τους άφηνε ελεύθερους ήταν ικανοί να αλληλοεξοντωθούν και να τον απαλλάξουν απ’ τον κόπο και τη φθορά της καταπολέμησής τους.
Όμως οι εποχές δεν ήταν ευνοϊκές. Η αρχαία θρησκεία είχε χάσει κάθε ικμάδα και σεβασμό, ενώ ο χριστιανισμός είχε ήδη αποκτήσει ισχυρά ερείσματα στην κοινωνία, στη διοίκηση και στο στρατό. Το ιερατείο είχε διαμορφώσει το δικό της κατεστημένο.
Ο Ιουλιανός δέχθηκε μεγάλες πιέσεις, αντιμετώπισε ακραίες μορφές ανυπακοής και σταδιακά σκλήρυνε τη στάση του. 
Δεν αρκέστηκε στην επισκευή των εγκαταλειμμένων παγανιστικών ναών. Ουσιαστικά έκλεισε το μάτι στους πιστούς της εθνικής θρησκείας, δίνοντάς τους το δικαίωμα να επιτεθούν στους Χριστιανούς. 
Άτυπα τους εξασφάλιζε το ακαταδίωκτο...

Πέμπτη, 12 Οκτωβρίου 2017

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) ΙΒ’ - Οι αναρχικοί δερβίσηδες!

Μια άλλη κατηγορία δερβίσηδων ήταν τα μέλη των μυστικών ταγμάτων που λέγονταν Μελαμίδες. Αυτοί είχαν σαν στόχο την κατάργηση της τυπολατρίας που υπήρχε στον μυστικισμό, στη θρησκευτική και κοινωνική ζωή των Μουσουλμάνων, και στην προσέγγιση του λαού με κάθε τρόπο.
Εμφανίζονται πριν τον Μπεκτασισμό και θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι ο Χατζή Μπεκτάς έκανε την πρώτη κίνηση συντονισμού για την ενοποίηση όλων των Μελαμίδων δερβίσηδων. Δεν επεδίωκαν τον σεβασμό και τη φήμη τους, αλλά την κατάκριση (Μελάμ=επίπληξη). 
Αποτελούσαν τους «περιπλανώμενους δερβίσηδες» και ήταν γνωστοί σαν Χαϊνταρίδες, Απτάλιδες, Καλεντερίδες, Τζαλαλίδες, Μανταρίδες, Ασσασίνοι κ.λπ., ενώ κάποιοι από αυτούς μεταφέρονται από την Ινδία και φυσικά δεν είχαν καλές σχέσεις με οτιδήποτε το εξουσιαστικό. 
Προκαλούσαν την κοινωνία με τον ίδιο τρόπο που έκαναν οι Κυνικοί. Ασκούσαν τη λατρεία τους με τρόπο μυστικό, χωρίς να ενδιαφέρονται για την εκπλήρωση των ισλαμικών τελετουργικών υποχρεώσεών τους. Περιπλανιόνταν σε όλο τον τότε γνωστό μουσουλμανικό κόσμο, επαιτώντας και μαζεύοντας χρήματα με σκοπό μετά την επιστροφή τους στον κεντρικό τεκέ του τάγματος να τα αποδώσουν στον γέροντα τους.
Επιδίδονταν σε σκληρές σωματικές μεθόδους, στα πλαίσια του εξαγνισμού, περιφέρονταν γυμνοί, ή φορούσαν ακατέργαστα μάλλινα ρούχα, ιδιόμορφες εκκεντρικές φορεσιές και σκούφους, ενώ έφεραν μεταλλικά εξαρτήματα. Πολλές φορές ξύριζαν όλες τις τρίχες από το σώμα τους ενώ έκαναν χρήση αλκοόλ, παραισθησιογόνων, ή ναρκωτικών. Δεν είχαν κανένα σημάδι διάκρισης, καμιά χρηματοδότηση από την κεντρική εξουσία ή ελεημοσύνη από τον λαό, και φυσικά δεν είχαν καμιά σχέση με τους ηγεμόνες. Ζούσαν από την σκληρή τους εργασία.. Ήταν οι κοινωνικές ομάδες που αντιμάχονταν την εξουσία.
Εξ άλλου ο Σιιτισμός ήταν το κίνημα εκείνο, που διεκδικούσε πατροπαράδοτα την εξουσία από τους κυβερνώντες Σουνίτες, την οποία αποστέρησαν με δόλο από τον ηγέτη τους τον Αλή. Με την απορρόφηση όλων εκείνων των μυστικών ταγμάτων και θρησκευτικών κινημάτων, από τον Σιιτισμό στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, διαμορφώθηκε σαν ένας πόλος αντίδρασης και αντίστασης στην εξουσία. Η πιο ακραία μορφή τους ήταν αυτή των Κιζιλμπάσιδων.
Ο ποιητής Σαντί που έζησε τον 13ο αιώνα, στο βιβλίο του «Ο Κήπος των Ρόδων» περιγράφει πολύ χαρακτηριστικά την σχέση ηγεμόνων και δερβίσηδων:
Ένας από τους ευσεβείς είδε στο όνειρό του έναν βασιλιά στον ουρανό και έναν ασκητή στην Κόλαση. Ρώτησε: - Ποια είναι η αιτία της ανύψωσης του ενός και της υποβάθμισης του άλλου, αντίθετες με τις προσδοκίες του κόσμου; Τότε ακούστηκε μια φωνή που του είπε: - Αυτός ο βασιλιάς είναι στον ουρανό γιατί ακολούθησε τους δερβίσηδες και αυτός ο ασκητής είναι στην κόλαση γιατί ήταν κοντά στους βασιλιάδες.

Τρίτη, 10 Οκτωβρίου 2017

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) ΙΑ’ - Ο πολιτικός ρόλος των Ταγμάτων

Η ίδρυση ενός δερβίσικου τάγματος είχε τα παρακάτω χαρακτηριστικά: Έπρεπε να υπάρχει ο ιδρυτής άγιος, να υπάρχει ιεραρχία και κανονική γραμμή διαδοχής μαθητών, γραπτή ή προφορική παράδοση, να υπάρχει δογματικό και θρησκευτικό τυπικό οργάνωσης και λειτουργίας, καθώς πόροι για την επιβίωση του τάγματος. 
Η αδελφότητα, η ομάδα των πιστών, ενώνεται από τον κοινό σεβασμό σε ένα πρόσωπο ή γένος που θεωρείται ότι είναι ανώτερο σαν επιλογή του Θεού. Η εσωτερική οργάνωση ήταν διαφορετική από τάγμα σε τάγμα, με πολλούς βαθμούς μύησης.
Τα δύο μεγαλύτερα τάγματα, οι Μπεκτασήδες και οι Μεβλεβήδες, σπάνια ενέτασσαν στο δυναμικό τους Άραβες οπαδούς. 
Στις περιπτώσεις που δερβίσικα ιδρύματα εγκαθιδρύονταν στη Συρία ή στην Αίγυπτο, ήταν εγκαταστημένοι εκεί Οθωμανοί που είχαν άριστες σχέσεις με την κρατική εξουσία.
Αν εξετάσουμε ιστορικά τη διαδρομή και δραστηριότητα των θρησκευτικών ισλαμικών ταγμάτων στην Οθωμανική αυτοκρατορία θα μπορούσαμε να τα διακρίνουμε με κριτήριο τις σχέσεις τους με την εξουσία του σουλτάνου ή των ηγεμόνων. 
Η ίδρυση των ταγμάτων δηλώνει από μόνη της ότι στα πλαίσια του ισλαμικού θρησκευτικού νόμου από την μια πλευρά και την διοικητική γραφειοκρατία που επικυρωνόταν από τον Σουλτάνο υπήρχε έδαφος για κάτι το διαφορετικό.
Κατ’ αρχήν έχουμε τα επίσημα και αναγνωρισμένα τάγματα που διαθέτουν τεκέδες και ευνοήθηκαν από τους Σουλτάνους ή τους ηγεμόνες μέσω «χαρισματικών» Μουσουλμάνων λογίων, χρηματοδοτούμενα από τα εισοδήματα των βακουφίων, που ο Σουλτάνος ή οι άρχοντες παρείχαν σαν «προίκα» για την επιβίωσή τους. (Παλιά γνωστή διαδικασία από τους Βυζαντινούς άρχοντες προς τα ορθόδοξα μοναστήρια της αυτοκρατορίας).
Από νωρίς, ορισμένοι «γέροντες» (‘pir’) κατάλαβαν ότι η επιβίωση του τάγματός τους θα ήταν πολύ πιο άνετη αν συνεργάζονταν με τους ηγεμόνες. Θα μπορούσαν να τους επηρεάζουν στη λήψη των αποφάσεών τους, χρησιμοποιώντας θρησκευτικά δόγματα του ισλαμικού νόμου, επεμβαίνοντας υπέρ των φτωχών και αδυνάτων, αλλά συγχρόνως θα μπορούσαν να εξυπηρετούν κάθε λογής επιδιώξεις και στόχους τους. Από την άλλη πλευρά, οι ηγέτες θα σέβονταν και θα αναγνώριζαν τους αρχηγούς τους σαν μια άλλη μορφή συνεργαζόμενου κέντρου εξουσίας.
Τα τάγματα αυτά είχαν ιεραρχική οργάνωση και δομή, καθορισμένες τελετές και λατρευτικές συνήθειες, χωρίς αποκλείσεις από το «τυπικό». Οι σχέσεις τους με την εξουσία ήταν αρκετά καλές ως άριστες και ποτέ δεν έφτασαν στα άκρα. 
Τα πιο γνωστά τέτοια τάγματα απετέλεσαν οι Μεβλεβήδες, οι Νακσιμπεντίδες, οι Χαλβετίδες κ.ά. Μάλιστα οι Χαλβετίδες ήταν τόσο στενά δεμένοι με την εξουσία και το Οθωμανικό κράτος, ούτως ώστε όταν ο στρατός αποσυρόταν από τα εδάφη τους, αυτοί προτιμούσαν να ακολουθήσουν τον στρατό.
Τις περισσότερες φορές τα θρησκευτικά τους κέντρα, οι τεκέδες τους, λειτουργούσαν σε αστικές περιοχές. Οι συμμετέχοντες δερβίσηδες ήταν πιο μορφωμένοι και ανήκαν σε ανώτερες κοινωνικές τάξεις. 
Η θεολογική τους γνώση και αυτή των επιστημών ήταν μέλημά τους, με επακόλουθο την εξάπλωση της φήμης τους. Είχαν σαν χαρακτηριστικό τον δικό τους γενάρχη, τον δικό τους άγιο ή συνεργάτη του Προφήτη, φορούσαν ξεχωριστά διακριτικά και σκούφο, ενώ είχαν δικό τους ξεχωριστό λάβαρο. Από πλευράς λειτουργικού είχαν το δικό τους τυπικό προσευχής και ζωής στην κοινότητα του τεκέ.
Τον Ιούλιο του 1826 με απόφαση του Σουλτάνου Μαχμούτ Β΄ (1808-1839) καταργήθηκαν τα τάγματα των Μπεκτασήδων λόγω και της συνεργασίας τους με τους γενίτσαρους, που είχαν επαναστατήσει κατά της Πύλης και αποφασίστηκε η βίαιη κατάργησής τους. 
Τότε κλήθηκαν να καλύψουν το κενό αυτό οι Νακσιμπεντίδες, που με τις ευλογίες του Σουλτάνου προσπάθησαν να αφομοιώσουν τους Μπεκτασήδες δερβίσηδες.
Αυτά τα δερβίσικα τάγματα, που κυρίως ήταν σουννιτικά, θα επιστρατευτούν από τον Σουλτάνο Αμτούλχαμίτ Β΄(1876-1908), για να τον συνδράμουν στην υλοποίηση μιας νέας πολιτικής, αυτής του πανισλαμισμού. 
Οι δερβίσηδες του τάγματος Μεντενιέ, παρακλάδι των Σαζελήδων, θα πρωταγωνιστήσουν στις αποστολές στην ανατολική κυρίως Ασία και βόρεια Αφρική, αναπτύσσοντας δραστηριότητες ενίσχυσης των τοπικών μουσουλμανικών κοινωνιών, με απώτερο σκοπό τον πανισλαμισμό, κάτω από την σκέπη του Σουλτάνου-χαλίφη. Οι αποστολές αυτές των δερβίσηδων θα φθάσουν μέχρι και την μακρινή Ινδονησία και Κίνα.

Κυριακή, 8 Οκτωβρίου 2017

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) Ι’ - Eίχε και το Ισλάμ τους δικούς του "κομμουνιστές"!

Παράλληλα με τις θρησκευτικές αναταράξεις, την ίδια εποχή στην περιοχή της Μικρασίας εμφανίζονται στις κοινωνίες των πόλεων ομάδες με πιο «προωθημένη» ιδεολογική ανθρωποκεντρική και φιλοσοφική σκέψη, όπως αυτή των Αχήδων. Η βασική αρχή τους ήταν «αγάπα τον πλησίον σου πάνω από τον εαυτό σου» σε σύγκριση με το χριστιανικό «αγάπα τον πλησίον σου ως εαυτό». Στους κόλπους τους εντάχθηκαν και μη μουσουλμανικές ομάδες που πρέσβευαν τις κοινές ηθικές αξίες (φουτουβά).
Οι Αχήδες όπως και οι Σούφι είχαν ορίσει το δικό τους «δρόμο», το δικό τους «ταξίδι» για την διαμόρφωση του «ιδανικού ανθρώπου», που θα υπηρετεί την κοινωνία. Η φουτουβά δεν ήταν τίποτε άλλο από το σύνολο των ηθικών αξιών που πρέπει να διέπουν τη ζωή του νέου και τη σχέση του με τους άλλους. Αυτές είναι η ευγένεια, η γενναιοδωρία, η γενναιότητα, η αλληλεγγύη, η κοινοκτημοσύνη και η αδελφοσύνη. Αν ο νέος κατάφερνε να εφαρμόσει αυτά στην ζωή του τότε θα έδινε το παράδειγμα για το πώς θα ήταν μια κοινωνία δίκαιη και αλληλέγγυα.
Οι Αχήδες ήταν οργανωμένοι σε ομάδες νέων αγάμων ανδρών που εξέλεγαν τον δικό τους αρχηγό. Έκτιζαν ένα ξενώνα, που συντηρούσαν οι ίδιοι από την απασχόnλησή τους, όπου φιλοξενούσαν κάθε ταξιδιώτη που θα έφτανε στην πόλη τους. Προστάτευαν τον ταξιδιώτη ακόμη και με την ζωή τους, δεν τον παρέδιδαν ποτέ αν ζητούσε άσυλο, ακόμη και αν καταζητείτο. 
Είχαν ιπποτική συμπεριφορά στους φτωχούς και τους παρακατιανούς. Τα μέλη εργάζονταν την ημέρα, και το απόγευμα παρέδιδαν ότι έβγαζαν στον αρχηγό τους, που κανόνιζε για την αγορά των τροφίμων και την συντήρηση του ξενώνα. 
Ήταν οργανωμένοι σε δοκίμους, Αχήδες και Σεΐχηδες, όπως ήταν οργανωμένα και τα δερβίσικα τάγματα, ενώ κατά καιρούς μέλη τους αποτελούσαν και Σεΐχηδες δερβίσηδες που όμως είχαν ασπαστεί την φουτουβά. 
Αχής μπορούσε να γίνει ο καθένας, ανεξαρτήτου θρησκεύματος, φυλής ή οικονομικής επιφάνειας. Έλληνες και Αρμένιοι θα γίνουν μέλη τους, ασκώντας παράλληλα τα θρησκευτικά καθήκοντά τους, αλλά με τον καιρό θα εξισλαμιστούν.
Οι Αχήδες καθιέρωσαν τελετές και εορτές, όπου επικρατούσε ο χορός, ενώ οι συμμετέχοντες έρχονταν σε έκσταση βγάζοντας άναρθρες κραυγές. Κατά την τελετή μύησης, πρωτεύουσα θέση είχαν οι αναμμένες λαμπάδες, η αλληγορική «λήψη του φωτός», ενώ η κουρά τελούνταν κατά τα πρότυπα του χριστιανικού μοναχισμού. Ενδεικτικές είναι οι επιδράσεις του Αχισμού από τον Χριστιανισμό.
Κατά τον περιηγητή Ibn Battuta, οι Αχήδες αναλάμβαναν να ανατρέπουν τυράννους, να εξουδετερώνουν τους συνεργάτες τους, με ιδεολογικό στόχο την επικράτηση ενός καλύτερου και δικαιότερου κόσμου.
Οι Αχήδες ως κοινωνικό αλτρουιστικό, πολιτικό και θρησκευτικό κίνημα θα αποκτήσουν εξαιρετική οργάνωση και οικονομική δύναμη επηρεάζοντας ή διαμορφώνοντας την ιστορική πορεία της περιοχής της Μικρασίας. Ακόμη, και αυτοί οι ηγήτορες των διάσπαρτων εμιράτων έρχονται σε συμβιβασμό μαζί τους, υιοθετώντας τις ηθικές τους αξίες, που τις επιβάλουν στις κοινωνίες τους.
Τέτοιο ήταν το ιδεολογικό κύρος της οργάνωσης, ώστε σοβαροί ιστορικοί, ισχυρίστηκαν ότι η επιτυχία της ίδρυσης και επικράτησης του Οθωμανικής αυτοκρατορίας είχε σαν βάση τους Αχήδες. Σε αυτούς οφείλεται η οργάνωση και διοίκηση των κατακτημένων πόλεων από τους Οσμανλίδες, αλλά και οι αναγκαίοι εξισλαμισμοί, που θα εξασφάλιζαν την επιτυχία του όλου εγχειρήματος.
Οι δρόμοι των Αχήδων κατά την εξέλιξη της ιστορίας θα διασταυρωθούν με τα δερβίσικα τάγματα των Μπεκτασήδων και θα έχουν κοινή πορεία, ενώ με άλλες ομάδες «αιρετικών» Μουσουλμάνων, που διασώθηκαν μετά την μεγάλη εξέγερση των Μπαμπαΐδων το 1240, θα αποτελέσουν την μαγιά για την δημιουργία και την εδραίωση του Μπεκτασισμού στην Μικρασία.

Τετάρτη, 4 Οκτωβρίου 2017

Πώς οι θρησκείες οδηγούν στην κατάθλιψη!

Οι Πέρσες ήταν ένας λαός που ζυμώθηκε επί αιώνες με τη θρησκεία του Ζωροαστρισμού, για να περάσει βιαίως στο Ισλάμ τον 7ο αιώνα και γύρω στα 1500 μ.Χ. να βρεθεί υπό την επιρροή του Σιϊσμού.
Ο Ζωροαστρισμός δεν ήταν βέβαια σαν τη φυσιολατρική θρησκεία των Ελλήνων, αλλά, παρ’ όλ’ αυτά, είχε μια αρκετά ευχάριστη και αισιόδοξη νότα. 
Μπορεί να μην είχε θεοποιήσει την αναπαραγωγή και την ηδονή που τη συνοδεύει, αλλά είχαν κι αυτοί πολλές γιορτές αφιερωμένες στις έξι εποχές του περσικού έτους, μια μέρα κάθε μήνα ήταν αφιερωμένη στον εορτασμό μιας μεγάλης θεότητας, ενώ ο κάθε Πέρσης γιόρταζε την ημέρα των γενεθλίων του.
Η πιο μεγάλη γιορτή του έτους ήταν το Νεβρόζ, δηλαδή η Πρωτοχρονιά στις 21 Μαρτίου που ξεκινά η άνοιξη. Και σήμερα γιορτάζουν τη μέρα αυτή πολλοί λαοί και φυλές που βρέθηκαν επί αιώνες υπό την περσική κυριαρχία (Κούρδοι, Τατζίκοι, Ουζμπέκοι, κ.λπ).
Η ζωροαστρική ηθική δεν ήταν ούτε παράλογη ούτε υπερβολικά αυστηρή. Απέβλεπε στη διατήρηση της ζωής και στη νίκη κατά του κακού. Οι ηγέτες θεωρούνταν μεν "θεία επιλογή" αλλά δικαιούνταν να παραμείνουν στη θέση τους μόνο αν επαγρυπνούσαν κατά του ψεύδους και της αδικίας.
Εντάξει, δεν θα ωραιοποιήσουμε τον Ζωροαστρισμό, αλλά σε σύγκριση με το Ισλάμ είναι απείρως προτιμότερος.
Η ισλαμική θεοκρατία, όπως και κάθε θεοκρατία, δεν σου αφήνει οξυγόνο να αναπνεύσεις. Προσπαθεί να ελέγξει και ρυθμίσει τη ζωή σου ως και την παραμικρή λεπτομέρεια. Η θρησκευτική ηθική γίνεται ποινικός νόμος κι αλίμονο σε όποιον τον παραβεί...
Ειδικά ο Σιϊσμός είναι πέρα για πέρα καταθλιπτικός. Γιατί δεν έχουν μόνο το Ραμαζάνι που κρατάει έναν μήνα με απόλυτη νηστεία (και από νερό) απ’ την ανατολή ως τη δύση του ήλιου. 
Γιορτάζουν έξτρα και το Μοχαράμ, τον μαρτυρικό θάνατο του ιμάμη Χουσεϊν, πρωτότοκου γιου του Αλί στη μάχη της Καρμπάλα πριν 1000 χρόνια. 
Επί 40 σχεδόν μέρες πενθούν και συμπάσχουν με τον Χουσεϊν χωρίς καν ν’ ακολουθήσει η χαρά της Ανάστασης, όπως έχουν σκαρφιστεί οι Χριστιανοί για να ισορροπούν ψυχολογικά μετά την καταθλιπτική Μεγάλη Εβδομάδα!
Όλα αυτά έχουν επηρεάσει την ψυχοσύνθεση του περσικού λαού και μάλλον τους έχουν βυθίσει στην απαισιοδοξία και στην κατάθλιψη. Αν προσθέσεις σ’ αυτό και την καθημερινή αστυνόμευση της ζωής τους, απορώ πως δεν έχουμε ακόμα μαζικές αυτοκτονίες...

Σάββατο, 30 Σεπτεμβρίου 2017

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) Θ’ - Μήτρα όλων των θρησκειών είναι η ΜΑγεία!

Οι συνεχείς Χριστολογικές διαμάχες και αντιθέσεις, μεταξύ ορθοδόξων, μονοφυσιτών, νεστοριανών και αρειανών παλαιότερα, στην Κωνσταντινούπολη που ανανεώνονταν ολοένα, είχαν σαν επίπτωση τη διαφυγή πολλών ιερέων και μοναχών με αιρετικές ή ανάλογες πεποιθήσεις. Δεν υπήρχε θέση γι’ αυτούς, στους κόλπους της επίσημης Εκκλησίας στο Βυζάντιο. 
Βεβαίως, αυτοί μετέφεραν μαζί τους και τις αιρετικές διδασκαλίες τους. Ως προσφιλής τόπος δραστηριοτήτων τους απετέλεσε και πάλι η κεντρική Μ. Ασία, ενώ έδωσε στους Άραβες και τους Τούρκους Μουσουλμάνους μια πολύ ταραγμένη εικόνα για τον Χριστιανισμό, με διαστρεβλωμένες αρχές.
Σύμφωνα με μερικούς ερμηνευτές υποστηρίζεται ότι οι αιρετικοί παρακίνησαν τη σταδιακή χαλάρωση της νομιμοφροσύνης των λαών όλης της περιοχής προς την βυζαντινή Αυτοκρατορία.
Οι παγανιστικές λατρείες που μετέφεραν μαζί τους τα τουρκομανικά φύλα αναμιγνύονται με τις Ινδοπερσικές, Ζωροαστρικές δοξασίες, και το χριστιανικό τυπικό, ενώ καλύπτονται από ένα ελαφρύ επίστρωμα Ισλαμισμού. Αυτά θα διαμορφώσουν την βάση της λαϊκής λατρείας των μυστικιστικών ταγμάτων με τις φιλελεύθερες αντιλήψεις.
Από την άλλη πλευρά λατρευτικά έθιμα απορρίπτονται από τον Χριστιανισμό ή από τον Ισλαμισμό αλλά τελούνται από τα μυστικιστικά τάγματα, ως απόρροια ισχυρών εθίμων που είναι βαθειά ριζωμένα στους ντόπιους πληθυσμούς. Οι αντιλήψεις «περί δυισμού» του καλού και του κακού, και οι μυστικιστικές λατρευτικές τελετές που είχαν επικρατήσει στην περιοχή πριν την κάθοδο των Τουρκομάνων θα ενταχθούν στον τρόπο της θρησκευτικής τους λατρείας.
Η παλιότερη στροφή στον πλατωνισμό με την δημιουργία της νεοπλατωνικής φιλοσοφίας, και των αντιλήψεων περί «καταχθονίων πνευμάτων» που εναντιώνονται στους ανθρώπους, θα επηρεάσει βαθύτατα τους γηγενείς. 
Οι άνθρωποι πίστευαν ότι έπρεπε να μάχονται συνέχεια εναντίον τους, διότι προσπαθούσαν να εμποδίσουν την ψυχή να πλησιάσει στον ουρανό. Αυτή η δοξασία αποτελούσε και μια από τις βασικές αρχές της περσικής πυρολατρείας, ενώ κυριαρχεί στο Χριστιανικό Βυζάντιο. Τον 11ο αιώνα το συναντάμε στο έργο του Μιχαήλ Ψελλού που ακολουθεί την διδασκαλία του Πρόκλου. 
Η δοξασία αυτή ερμηνεύεται με το ότι, τα καταχθόνια πνεύματα που είναι πρόξενοι του κακού, ευχαριστούνται με τις πομπώδεις μυστικιστικές τελετές των μάγων που οργανώνουν, και απαιτούν αιματηρές θυσίες, από αυτούς για τους ίδιους και τον Κύριό τους για ικανοποιήσουν κάθε επιθυμία τους.
Ενδιαφέρον επίσης, παρουσιάζει το λατρευτικό αιματηρό έθιμο της γιορτής της Μα την ελληνιστική περίοδο, της κατεξοχήν μεγάλης θεότητας της Καππαδοκίας στη Μ. Ασία. 
Η λατρεία της Μα ήταν η επικρατέστερη στη Καππαδοκία, και δείχνει τον Καππαδόκη πρωτόγονο, αλλά επιρρεπή προς την έκσταση και τον μυστικισμό. Έτσι η Καππαδοκία γίνεται η πατρίδα της θρησκευτικής έκστασης. 
Η θρησκεία δεν έρχεται να εξηγήσει τον κόσμο και τον άνθρωπο με τον αποδεικτικό λόγο, αλλά οι μυστικιστικές τελετές αναμορφώνουν και σώζουν τον άνθρωπο. Οι δυο γνωστές επικρατούσες στην περιοχή θρησκείες, Χριστιανισμός και Ισλαμισμός είναι αναγκασμένες με μεγάλη υπομονή, να πορευτούν με κάθε λογής ετερόδοξες αντιλήψεις, ή ακόμη και να ανεχθούν ποικίλες προλήψεις και δοξασίες, που με μυστικιστικές τελετές, θα εξασφαλίζονταν η θεϊκή προστασία. Όπως χαρακτηριστικά μας αναφέρει ο Μιρμίρογλου στο βιβλίο του «Δερβίσσαι»: οι Τούρκοι δεν ανήκουν μόνο στη θρησκεία του Λάμα, αλλά και στη θρησκεία του Μίθρα. Αυτό φαίνεται και από την επίδραση που ασκεί ο Σαμανισμός καθώς και η αρχαία θρησκεία λατρείας του ηλίου. Μέχρι και σήμερα οι Αλεβήδες στην περιοχή της Σεβάστειας στην Τουρκία παραλληλίζουν τον ήλιο με τον Αλή.

Σάββατο, 23 Σεπτεμβρίου 2017

Γιατί οι Χριστιανοί δίωκαν τους μάγους-μάντεις-φαρμακούς;

Ο μεταβατικός και αντιφατικός 4ος αιώνας δεν μελετήθηκε όσο θα ’πρεπε απ’ τους ιστορικούς. 
Ίσως σε αυτό να συνέβαλε και η Εκκλησία που ήθελε να κρατήσει κρυφά τα εγκλήματά της και την προκλητική ταύτισή της με την κρατική εξουσία.
Οι γιοι του Κωνσταντίνου, που τόσο επιπόλαια έσπευσε να αγιοποιήσει η Εκκλησιά, συνέχισαν την οικογενειακή παράδοση των εγκλημάτων και της εξολόθρευσης όχι μόνο των εχθρών αλλά και "επικίνδυνων" φίλων ή συγγενών. 
Ο νόμιμος διάδοχος Κωνσταντίνος Β’ εξολοθρεύεται απ’ τον αδελφό του Κώνστα το 340 και η εξουσία μοιράζεται μεταξύ του Κώνσταντος (Δύση) και Κωνστάντιου (Ανατολή). 
Και οι δυο ήταν εξ αρχής χριστιανοί. Ο Κωνστάντιος είχε προσχωρήσει στον Αρειανισμό αλλά, όπως κι ο πατέρας του, διατήρησε τον τίτλο του "Μεγάλου Αρχιερέως" της ρωμαϊκής λατρείας.
Η συστηματική καταστροφή των εθνικών τόπων λατρείας από τους χριστιανούς δεν έχει αρχίσει ακόμα. Παρόλ’ αυτά αρκετοί ναοί, για διάφορους λόγους, καταστρέφονται. Είτε λόγω εγκατάλειψής τους, καθώς πολλοί χωρικοί συγκεντρώνονται στα αστικά κέντρα, είτε για λόγους οικονομικού συμφέροντος. Νόμος του 349 μ.Χ. απαγορεύει την καταστροφή επαρχιακών ναών για την παραγωγή και εμπορία οικοδομικών υλικών που τότε είχαν μεγάλη αξία...
Ο Κωνστάντιος εξακολουθεί να συνεργάζεται στενά και να εμπιστεύεται δημόσια αξιώματα σε εξέχοντες εθνικούς. Αλλά μια πολιτική αναταραχή προκάλεσε αλλαγή της στάσης του.
Στις αρχές του 350 μ.Χ. ένα κίνημα στη Δύση υπό τον Μαγνέντιο ανατρέπει τον Κώνστα. Ο Μαγνέντιος στήριξε και στηρίχθηκε από τους εθνικούς. 
Ο Κωνστάντιος επεμβαίνει και εκδιώκει τον Μαγνέντιο στα τέλη του 353. Έκτοτε στρέφεται με μεγαλύτερη μανία ενάντια στους εθνικούς και στα ιερά τους. 
Για άλλη μια φορά επιβεβαιώνεται πως η δήθεν θρησκευτική σύγκρουση είχε πολιτικό υπόβαθρο. Απλά, αυτή τη φορά, οι Χριστιανοί είχαν την τύχη να ποντάρουν στους νικητές κι όχι στους ηττημένους, όπως είχε συμβεί επί Νέρωνα και επί Φιλίππου του Άραβα...
Ο Κωνστάντιος, αλλά κι οι διάδοχοί του στο θρόνο, τήρησαν έκτοτε πολύ σκληρή στάση και επέβαλαν θανατικές ποινές σε όσους ασχολούνταν με τη μαγεία, τη μαντεία και τη φαρμακεία. Θεωρητικά το έκαναν γιατί αυτές οι δραστηριότητες ήταν αντίθετες στο χριστιανικό πνεύμα. Αλλά η αλήθεια είναι άλλη. Και φυσικά, καλά το καταλάβατε, κρύβει πολιτικές σκοπιμότητες. 
Οι φαρμακοί ήταν αυτοί που κατασκεύαζαν τα διάφορα δηλητήρια που χρυσοπούλαγαν στους συνωμότες και σφετεριστές του θρόνου. Δεν είναι τυχαίο πως οι περισσότεροι αυτοκράτορες που πέθαναν από μη φυσιολογικό θάνατο, δηλητηριάστηκαν!
Πολιτικά ήταν επίσης και τα κίνητρα απαγόρευσης της μαγείας και της μαντικής. 
Οι σπουδαίοι μάγοι της εποχής διαφήμιζαν τη δύναμή τους να "πεθάνουν" και τον ίδιο τον Καίσαρα, αρκεί κάποιος να τους χρύσωνε απ’ την κορυφή ως τα νύχια. Κι οι μάντεις ήταν πρόθυμοι να "προφητεύσουν" ήττες και πτώσεις των αυτοκρατόρων ενθαρρύνοντας επαναστάσεις και συνωμοσίες.
Άρα όταν ακούτε για απαγορεύσεις μαντειών, μαγειών και φαρμακειών να ξέρετε πως ήταν μέτρα προληπτικής αυτοπροστασίας των αυτοκρατόρων κι όχι δήθεν χριστιανικής αρετής...

Τετάρτη, 20 Σεπτεμβρίου 2017

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) Η’ - Σούφοι, οι "εναλλακτικοί"


Ο έγγαμος βίος δεν αποτελούσε εμπόδιο στη συμμετοχή του μυημένου στις δραστηριότητες του μοναστηριού. 
Με την εδραίωση των μυστικιστικών ταγμάτων, ένας μικρός σχετικά αριθμός μυημένων θα παραμείνει στην μονή, για διδασκαλία και άσκηση των καθημερινών λατρευτικών καθηκόντων, ενώ οι περισσότεροι ασχολούνται με τις κοσμικές τους υποχρεώσεις, ενταγμένοι πλήρως στην κοινωνία που ζουν, συμμετέχοντας μόνον ανάλογα με την περίσταση στις τελετουργικές εκδηλώσεις. 
Αυτοί θα μεταφέρουν τις ιδέες τους σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα και η συμπάθεια προς μια διαφορετική πιο φιλελεύθερη και όχι τόσο δογματική άσκηση των θρησκευτικών καθηκόντων των πιστών, θα διαδοθεί σε όλη την επικράτεια. 
Η κατάσταση αυτή θα φέρει την άμεση αντίδραση της επίσημης και ισχυρής θρησκευτικής εξουσίας των Σουνιτών Σελτζούκων, που έβλεπαν την αλλοίωση των δογματικών ισλαμικών αρχών και την αμφισβήτηση της δικής τους δύναμης.

Μετά από μια περίοδο αμφισβήτησης από τους ερμηνευτές της Σαρίας, Ουλεμάδες Σουνίτες, επετεύχθη συμβιβασμός με τον εναλλακτικό τρόπο της θρησκευτικής λατρείας των οπαδών των Σουφικών ταγμάτων. 
Υιοθετήθηκαν από την επίσημη Σουνιτική ηγεσία, συμπαθούντα και συνεργαζόμενα προς αυτήν Τάγματα, που παρουσιάζονταν σαν εναλλακτική επιλογή για τους πιστούς του Ισλάμ. Εξ άλλου οι Ουλεμάδες νομοδιδάσκαλοι δεν θα μπορούσαν να κάνουν και διαφορετικά, αφού με τον απόλυτο δογματισμό τους και την αυστηρή λατρεία τους είχαν απομακρυνθεί από το «ποίμνιό» τους. Έτσι οι κάτοικοι θα βρουν παρηγοριά στις μυστικιστικές παραδόσεις του Σουφισμού και στα τάγματά του.

Τα περισσότερα όμως Σουφικά τάγματα, και ειδικότερα τα προερχόμενα από την Ιρανική σχολή, που οι οπαδοί τους προέρχονταν κατά κύριο λόγο από τουρκομανικά νομαδικά φύλα, θα εξακολουθήσουν να έχουν ρήξεις με την επίσημη Σουνιτική θρησκευτική ηγεσία του Σελτζουκικού Σουλτανάτου, με αποκορύφωμα την επανάσταση και εξέγερση των Μπαμπαΐδων.

Τα πρώτα τάγματα θα ιδρυθούν, καταρχήν από διδασκάλους ευσεβείς που προέρχονταν από την περιοχή του Ιράν ενώ τα μοναστήρια θα αποτελέσουν τους τόπους αναφοράς τους. 
Η κορύφωση του Σουφικού διαλογισμού θα έρθει στα τέλη του 13ου αιώνα με την εμφάνιση του Ιμπν Αραμπί και του Τζελαλεντίν Ρούμι.

Στους επόμενους αιώνες κάποια από τα τάγματα θα παίξουν σημαντικό ρόλο στην εξάπλωση του Ισλαμισμού στην ανατολική Ευρώπη, ακολουθώντας τον στρατό στις κατακτήσεις του και πάντοτε στα πλαίσια του Ιερού Πολέμου κατά των απίστων. 
Μετά τα τέλη του 17ου αιώνα θα επέλθει σιγά-σιγά η παρακμή, όταν τα τάγματα θα απευθυνθούν σε όλες τις λαϊκές μάζες, περιορίζοντας συγχρόνως τις αρχικές απαιτήσεις από τα μέλη τους, κάνοντας μεγάλα ανοίγματα και παραχωρήσεις, αποδεχόμενοι κάθε τι το «εύπεπτο» άσχετα αν ήταν αντίθετο στις βασικές αρχές του κινήματος. 
Οι θρύλοι, τα θαύματα, οι δοξασίες, οι δεισιδαιμονίες και τέλος η μαγεία θα πάρουν την θέση, της πνευματικής ζωής, της γνώσης, του διαλογισμού και του θεοσοφικού στοχασμού. 
Η έντονη επίδραση τελετουργικών στοιχείων που ανάγονται στο γνωστικισμό, προερχόμενα κυρίως από απομεινάρια αιρετικών χριστιανικών ρευμάτων, καθώς και ισχυρών εντόπιων παγανιστικών εθίμων, θα επιφέρουν έντονες αλλοιώσεις στο οικοδόμημα του κινήματος. Στόχος των ταγμάτων θα γίνει η οικονομική ανάπτυξή τους με κάθε τρόπο, ενώ η προσέλκυση μεγαλύτερου αριθμού οπαδών, θα τους φέρει ακόμη μεγαλύτερη δύναμη.

Οι νέοι Σούφι ανήγαγαν την άγνοια και την αμάθεια των μελών τους σε προτέρημα. Κάθε περιοχή θα αποκτήσει έναν τοπικό άγιο που θα λατρεύεται με περισσή ευλάβεια από τους κατοίκους της, ενώ το σκήνωμα και ο τάφος του θα γίνει τόπος έλξης από προσκυνητές απομακρυσμένων περιοχών, που προσέρχονται με την ελπίδα να μεσολαβήσει στον Θεό για να τους βοηθήσει. 
Η δύναμη τους θα αποτελέσει πεδίο αντιπαλότητας με την εκάστοτε κρατική εξουσία, που θα έρθει σε σκληρή ρήξη μαζί τους. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Σουλτάνου Μαχμούτ Β΄ (1808-1839) που στις αρχές του 19ου αιώνα διέταξε το κλείσιμο όλων των τεκέδων στην περιοχή της οθωμανικής αυτοκρατορίας και την διάλυση των ταγμάτων, φυλακίζοντας μάλιστα για αρκετό καιρό πλήθος δερβίσηδων.

Σάββατο, 16 Σεπτεμβρίου 2017

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) Ζ’ - Η ίδρυση των σουφικών ταγμάτων

Ο ασκητισμός θα αποτελέσει την αιτία της δημιουργία των πρώτων μυστικιστικών Σουφικών ταγμάτων. Πολλοί άνδρες και γυναίκες θα απαρνηθούν τα εγκόσμια και την καθημερινότητα. Θα τους γεννηθεί η ανάγκη να αφιερωθούν αποκλειστικά στην λατρεία του Θεού. 
Σαν τόπος άσκησης της επιθυμίας τους αυτής, θα αποτελέσει όχι μόνον η έρημος, αλλά και η πόλη που ζούσαν πριν πάρουν την απόφασή τους αυτή. Η εικόνα του σοφού διδασκάλου και του μαθητή θα αποτελέσει το πρώτο κύτταρο για την δημιουργία των πρώτων ομάδων.
Οι «δάσκαλοι» (Σεΐχ, Πιρ ή Ντεντέ) θα πάρουν την θέση του «γέροντος» που δίνει οδηγίες και συμβουλές στους μαθητές του. 
Μέχρι τον 9ο αιώνα οι Σούφι χρησιμοποιούν για διαμονή τα σπίτια των δασκάλων τους ή τα τζαμιά για την πνευματική άσκηση και διδασκαλία. Στη συνέχεια, θα ιδρύσουν τα δικά τους κοινόβια, τα οποία χρησίμευαν είτε για κέντρα επικοινωνίας, είτε για διαμονή των μελών τους ή φιλοξενία των μετακινουμένων μελών του κινήματος. 
Αποτελούσαν τον τόπο συγκέντρωσης τροφίμων για την εξυπηρέτηση των ιδίων, αλλά και σαν τόπος παροχής τροφής στους φτωχούς, στα πλαίσια των φιλανθρωπικών δραστηριοτήτων τους, πιστοί στην βασική άσκηση της ιδεολογικής τους υποχρέωσης.
Αυτές οι μουσουλμανικές μονές, «οι τεκέδες», πολλές φορές ανήκαν στον Σεΐχη και την οικογένειά του, αλλά τις περισσότερες φορές εγκαθιδρύονταν με τις παροχές πλούσιων χορηγών που στην συνέχεια παραχωρούντο στον Σεΐχη. 
Τους επόμενους αιώνες θα υπάρξει εξέλιξη πάνω στην κυριότητα των μοναστηριών. Ήταν πολύ διαδεδομένο να ανήκουν στην κυριότητα ενός τοπικού ηγεμόνα ή της ευσεβούς συζύγου του. Το κόστος της κύριας συντήρησης και λειτουργίας δίνονταν από χορηγούς ή από τοπικούς άρχοντες που καθόριζαν μέρος από την φορολογία των κατοίκων της περιοχής τους να δίδεται στην μονή. 
Πολύ συχνά το μοναστήρι παρέμενε κατοικία του Σεΐχη ακόμη και μετά το θάνατό του, δεδομένου ότι ο ίδιος και οι διάδοχοί του είχαν ταφεί κοντά σε αυτό. Θα υπάρξουν και περιπτώσεις που μοναστήρια θα κτιστούν κοντά ή πάνω από ένα υπάρχοντα τάφο ενός αγίου. 
Σε κάθε περίπτωση τα ιδρύματα αυτά θα αποτελέσουν τους τόπους προσκυνήματος των ταφικών μνημείων από τους πιστούς που ερχόμενοι ελάμβαναν και την ευλογία του γέροντος επικεφαλή. Αποτελούσε μεγάλη τιμή για τον άρχοντα που θα αφιέρωνε δώρα στο μοναστήρι ή στο τζαμί, ή ακόμη, αναλάμβανε να αποκαταστήσει κατεστραμμένα κτίσματα του συγκροτήματος ή ακόμη να συμπληρώσει κάποια από αυτά. 
Στην ισλαμική λατρεία οι άγιοι ως φίλοι του Θεού ήταν αυτοί που θα μπορούσαν να μεσολαβήσουν για την έμμεση ή άμεση βοήθεια από τον Θεό.

Σάββατο, 9 Σεπτεμβρίου 2017

Γνωριμία με το Ισλάμ (ΙΒ')

Ισλάμ σημαίνει απόλυτη υποταγή στο θέλημα του Θεού. Και η θρησκεία τους λέγεται Ισλαμισμός ή Μουσουλμανισμός (Μουσλίμ = πιστός του Ισλάμ). 
Ο όρος Μωαμεθανισμός είναι λάθος. Τον χρησιμοποιούν οι Χριστιανοί επηρεασμένοι απ’ τη δική τους θρησκεία που πήρε τ’ όνομά της απ’ τον προφήτη Ιησού-Χριστό. Το Ισλάμ δεν είναι δημιούργημα του Μωάμεθ αλλά αποκάλυψη του Αλλάχ-Θεού μέσω του αγγέλου Γαβριήλ και από το στόμα του Προφήτη...
Τα παραπάνω ισχύουν σε θεωρητικό μόνο επίπεδο. Γιατί στην πράξη το Ισλάμ είναι ένα μείγμα παραδοσιακών αραβικών θρησκευτικών αντιλήψεων, ιουδαϊσμού και μονοφυσίτικου χριστιανισμού. 
Άλλωστε όλοι οι μεγάλοι προφήτες της Εβραϊκής και Χριστιανικής Βίβλου αναγνωρίζονται και τιμώνται απ’ το Ισλάμ. Απλά, με βάση την αρχή πως "ο τελευταίος προφήτης ανακεφαλαιώνει και συμπληρώνει τους προηγούμενους", αποδέχονται την ανωτερότητα του Μωάμεθ. Και αποκλείουν το ενδεχόμενο να αποστείλει ο Θεός στον κόσμο κάποιον νεότερο (κι άρα ανώτερο) Προφήτη...
Το Κοράνι νομίζω πως μοιάζει περισσότερο με την Εβραϊκή Βίβλο. Κυριαρχούν οι ηθικές απαγορεύσεις και εντολές. 
Επειδή όμως οι κοινωνίες εξελίσσονται και, όπως είναι φυσικό, το Κοράνι δεν μπορεί να καλύψει όλες τις σύγχρονες πρακτικές ανάγκες, δημιουργήθηκαν δυο παράλληλοι ηθικοί νόμοι, η Σούνα (=Παράδοση) και η διδασκαλία των μεγάλων νομοδιδασκάλων του Ισλάμ, κάτι σαν το εβραϊκό Ταλμούδ...
Μετά το θάνατο του Μωάμεθ δημιουργήθηκε, όπως ήταν αναμενόμενο, σοβαρό πρόβλημα διαδοχής. Έτσι διαμορφώθηκαν και οι δύο μεγάλες ισλαμικές αιρέσεις. 
Οι Σουνίτες πιστεύουν πως ο διάδοχος του Προφήτη πρέπει να επιλέγεται από την ίδια φυλή και αξιοκρατικά. 
Οι αντίπαλοί τους υποστήριξαν την άποψη πως διάδοχος του Προφήτη μπορεί να είναι μόνο συγγενής του, και συγκεκριμένα ο γαμπρός και ψυχογιός του Αλί! Γι’ αυτό και ονομάστηκαν Σιϊτες, δηλαδή σιάτ-Αλί (= Παράταξη του Αλί).
Τελικά, ο Αλί κατάφερε να γίνει χαλίφης (πολιτικο-στρατιωτικο-θρησκευτικός ηγέτης) το 656 μ.Χ. Αλλά τον δολοφόνησε κάποιος σουνίτης την ώρα της προσευχής. 
Ο μεγαλύτερος γιος του Αλί, ο ιμάμης Χουσεϊν, επιχείρησε να διεκδικήσει το χαλιφάτο αλλά στην περιβόητη μάχη της Καρμπάλα, στο σημερινό Ιράκ, ο στρατός του ηττήθηκε και ο ίδιος κατακρεουργήθηκε.
Έτσι η Καρμπάλα έγινε τόπος προσκυνήματος των Σιϊτών. Και κάθε χρόνο τιμούν τον θάνατο του Χουσεϊν επί 48 ημέρες, όσες υποτίθεται κράτησε η μάχη της Καρμπάλα. 
Τη δωδέκατη μέρα έχουμε το κορύφωμα. Οι άντρες παρελαύνουν φορώντας αιματοβαμμένα ρούχα, φωνάζοντας το όνομα του Χουσεϊν και αυτομαστιγωνόμενοι μέχρι λιποθυμίας. Τα βλέπουμε και στην Αθήνα, συνήθως στον Πειραιά, που η Σιϊτες γιορτάζουν κάθε χρόνο το Μοχαράμ...

Τρίτη, 5 Σεπτεμβρίου 2017

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) ΣΤ’ - Όλες οι θρησκείες έχουν κοινές "αρετές"!

Στο Σουφισμό επέδρασε και ο Βουδισμός. Ο Σουφισμός από την Βασόρα και την Κόφα τον 8ο αιώνα θα περάσει σε όλες τις ισλαμικές κατακτήσεις. Το Χορασάν όπου έδρασε ο Βουδισμός, στο βόρειο Ιράν, θα αποτελέσει σημαντικό κέντρο πολιτικού και θρησκευτικού ενδιαφέροντος. 
Από την περιοχή αυτή θα προέλθει ένα πλήθος θρησκευτικών ηγετών, ιδρυτών Σουφικών ταγμάτων με προεξάρχοντες τον Μεβλανά Τζελαλεττίν Ρούμι και τον Χαντζή Μπεκτάς. 
Βρέθηκε μουσουλμανικός θρύλος που αναφέρει ότι ένας πρίγκιπας εγκατέλειψε τον θρόνο και έγινε περιπλανώμενος δερβίσης δηλ. μια επανάληψη της ιστορίας του Βούδα. Πρόκειται για τον πρίγκιπα Ιμπραχήμ Μπαμπά Αδάμ που πέθανε στα τέλη του 8ου αιώνα. 
Η βαθειά επίδραση του Βουδισμού στον ασκητισμό των Σούφι, χαρακτηρίζεται από ένα σύστημα αυτοπειθαρχίας και εγκράτειας, γνώσης του εαυτού, και απόλυτης εμπιστοσύνης στον Θεό. 
Η πορεία της πνευματικής ζωής θα παρομοιαστεί σαν μια πορεία σε ένα μυστικό μονοπάτι ή σαν ένα ταξίδι. Έτσι ο Σούφι που ξεκινά την αναζήτηση του Θεού θα ονομαστεί «ταξιδιώτης» που με καθορισμένα βήματα θα περάσει το μονοπάτι (ταρίκα) που θα τον φέρει κοντά Του. 
Σαν αφορμή για την είσοδο στο μονοπάτι που προϋποθέτει την αρχή μιας καινούργιας ζωής, κατά τις αφηγήσεις παλαιότερων Σούφι ήταν προτρεπτικά οράματα ή και συμβολικά όνειρα. Η μετάνοια θα αποτελέσει την αφετηρία της αφύπνισης της ψυχής, από τον ύπνο της αμαρτίας και ο υποψήφιος συνειδητοποιημένος πια θα καταδικάσει τον προηγούμενο «παραβατικό» τρόπο ζωής του, εγκαταλείποντας το εγώ του. 
Οι Σούφι όρισαν επτά στάδια για το «πέρασμα του μονοπατιού», που πρέπει να καλυφθούν διαδοχικά από τον υποψήφιο. Αυτά είναι η μετάνοια, η εγκράτεια, η απάρνηση, η φτώχεια, η υπομονή, η εμπιστοσύνη στον Θεό, και η ικανοποίηση.

Σάββατο, 2 Σεπτεμβρίου 2017

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) Ε’ - Ο πολυσυλλεκτικός Σουφισμός

Στα πλαίσια της Ισλαμικής θρησκείας εμφανίστηκαν από πολύ νωρίς μυστικιστικές τάσεις. Ακόμη και κατά τη διάρκεια της ζωής του Μωάμεθ, μερικοί από τους οπαδούς του δεν ήταν ικανοποιημένοι με το να υπακούουν απλώς στις διαταγές του, αλλά επιθυμούσαν να εισέλθουν σε μια στενότερη σχέση με τον Θεό. 
Για μερικούς, αυτή η αναζήτηση του Θεού πήρε τη μορφή της απομόνωσης από τους άλλους ανθρώπους, ενώ άλλους τους οδήγησε απλά σε μια πιο ευσεβή θρησκευτική ζωή μέσα στα πλαίσια μιας ανθρώπινης κοινωνίας. Το μυστικιστικό αυτό ρεύμα, που επέδρασε και επιδρά μέχρι σήμερα βαθύτατα πάνω στον Ισλαμισμό με τον ασκητισμό, την εσωτερική φιλοσοφία, τα δερβίσικα τάγματα και την πνευματική αναγέννηση που επέφερε, ονομάζεται Σουφισμός.
Πολλοί ερευνητές ισχυρίζονται, ότι ο Σουφισμός, δεν αποτελεί αίρεση του μουσουλμανικού δόγματος αλλά συνδυάζει πολλά διαφορετικά νοήματα, που συνθέτουν μια εικόνα, ένα νόημα στον τρόπο ζωής με σκοπό την διαμόρφωση του «τέλειου άνθρωπου» του ιδανικού χαρακτήρα. 
Οι δρόμοι «ταρίκα» για να φτάσει κανείς στον Θεό είναι τόσοι πολλοί, όσες είναι οι ψυχές των ανθρώπων, που όμως έχουν κάποια κοινά στοιχεία μεταξύ τους.
Επεκράτησαν τρεις θεωρίες για την σημασία της λέξης «Σούφι» που αντιστοιχεί προς στην ελληνική «μυστικός». 
Η πρώτη και επικρατούσα άποψη είναι αυτή που υποστηρίζει ότι το όνομά τους το πήραν από την λέξι «σούφ» που σημαίνει μαλλί και προέρχεται από το μάλλινο ένδυμα που φορούσαν οι πρώτοι Μουσουλμάνοι ασκητές, αντιγράφοντας το ράσο των Χριστιανών αναχωρητών σημάδι απόρριψης του μάταιου επίγειου κόσμου. Εξάλλου, ο Προφήτης Μωάμεθ με την στάση του και τον λιτό τρόπο ζωής το υπέδειξε. 
Η δεύτερη εξήγηση της λέξης Σούφι, που για πρώτη φορά υποστήριξε ο φιλόσοφος Αλ-Μπιρουγία, είναι ότι προέρχεται από την ελληνική λέξη σοφός, συνδέοντας την με την Ελληνική φιλοσοφία.
Τέλος η τρίτη αναφέρεται ότι προέρχεται από την λέξη suffa που στα Αραβικά σημαίνει πάγκος (καναπές) και θυμίζει μια ομάδα φτωχών ανθρώπων μαθητών του Μωάμεθ που ήταν άστεγοι και κοιμόνταν σε έναν πάγκο στην Μεδίνα όπου ζούσαν, μοιράζοντας μεταξύ τους τα ελάχιστα υπάρχοντα που είχαν. Οι οπαδοί αυτής της κίνησης ονομάστηκαν «Σούφι». Σήμερα ο όρος «sufi» ή «sufismus» χαρακτηρίζει όλους τους μυστικιστές του Ισλάμ.
Οι Σούφι απέδιδαν εξαιρετική σπουδαιότητα σε ορισμένες δοξασίες του Κορανίου και τις ανέπτυξαν σε βάρος μερικών άλλων. 
Στο κήρυγμα του Προφήτη, εμπεριέχονται πολλές αντιφάσεις, ενώ το «μη ενιαίο» επέφερε πολύ σύντομα σειρά ρήξεων και διαφοροποιήσεων φιλοσοφικών ρευμάτων, επηρεασμένων κάθε φορά από παλαιότερες φιλοσοφικές τάσεις, προκαλώντας με το χρόνο σημαντικά προβλήματα, γιατί πάνω σ’ αυτές στηρίχτηκαν οι αιρέσεις. 
Έτσι εμφανίστηκαν οι Μουρτζίτες, που έβαζαν την πίστη πάνω από τα έργα και έδιναν έμφαση στην θεία αγάπη και αγαθότητα, οι Κανταρίτες που βεβαίωναν πως οι άνθρωποι είναι υπεύθυνοι για τις πράξεις τους, οι Τζαμπαρίτες που πίστευαν το αντίθετο, οι Μουταζιλίτες που πίστευαν ότι όλα εξηγούνται με την λογική, ενώ απέρριπταν την ιδιότητα του Θεού σαν ασυμβίβαστη με την ενιαία του υπόσταση και την μοιρολατρία σαν αντίθετη με την δικαιοσύνη, και τέλος οι Ασαρίτες, οι σχολαστικοί θεολόγοι του Ισλάμ, οι πρόδρομοι των φονταμενταλιστών φανατικών σημερινών Μουσουλμάνων. 
Από την άλλη πλευρά οι ερευνητές των ανατολικών θρησκειών, έδωσαν στον Σουφισμό περιγραφικό όρο, ενός συνόλου θρησκευτικών δοξασιών και πρακτικών.

Σάββατο, 26 Αυγούστου 2017

Η "θρησκευτική περιπλάνηση" του Κωνσταντίνου (ΣΤ’ - Τον 4ο αιώνα η τελευταία κοπτορραπτική των Ευαγγελίων!)

Ο Κωνσταντίνος μπορεί να επέλεξε τον Χριστιανισμό ως συγκολλητική ουσία της αχανούς και ανομοιογενούς αυτοκρατορίας του, αλλά η νέα θρησκεία δεν ήταν ακόμα έτοιμη ν’ ανταποκριθεί στις απαιτήσεις ενός τέτοιου ρόλου.
Ας μην ξεχνάμε πως ο Χριστιανισμός υπήρξε εξ αρχής ένα εκτός νόμου αντιρωμαϊκό κίνημα. Συνεπώς έπρεπε να γίνουν πολλές και άμεσες προσαρμογές που οι πιστοί δεν είχαν ίσως τον χρόνο ν’ αφομοιώσουν. Γι’ αυτό κι από την εποχή του Κωνσταντίνου οι λεγόμενες "αιρέσεις" αρχίζουν να ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια. Αλλ’ αυτό είναι μια άλλη ιστορία.
Η πλειοψηφία των Επισκόπων της Εκκλησίας δεν είχε βέβαια κανέναν ενδοιασμό. Δεν δίστασε ν’ αλλοιώσει τα χριστιανικά Ευαγγέλια, μετατρέποντας το περιεχόμενό τους από αντιρωμαϊκό-επαναστατικό σε καθεστωτικό. Την εποχή αυτή τα ιερά βιβλία του Χριστιανισμού παίρνουν την τελική μορφή τους, αυτή που έχουμε και σήμερα...
Στην αναθεωρημένη πλέον Αγία Γραφή διαβάζουμε πράγματα που κάνουν τα κόκκαλα των πρώτων χριστιανών να τρίζουν στους τάφους τους. 
Ο Παύλος φέρεται να υποβαθμίζει το ρόλο των Ρωμαίων στη σταύρωση του Ιησού και ρίχνει σχεδόν όλο το βάρος της ευθύνης στους Εβραίους.
Προτρέπει τους Χριστιανούς να πληρώνουν αγόγγιστα φόρους στο ρωμαϊκό κράτος.
Και διατάζει κάθε πιστό να υποτάσσεται στην εξουσία γιατί αυτή είναι θεόσταλτη κι όποιος αντιστέκεται στον Αυτοκράτορα ουσιαστικά πάει κόντρα στη θεία βούληση!
Ο Κωνσταντίνος ήθελε και μια θρησκεία που θα την χρησιμοποιούσε ως διπλωματικό όπλο απέναντι στα γειτονικά κράτη. Αλλά για να απο-εβραϊστεί και να διεθνοποιηθεί ο Χριστιανισμός έπρεπε να γίνουν και άλλες αλχημείες. Επιστρατεύεται εκ νέου ο Παύλος που αποφαίνεται πως οι Εβραίοι με την ανυπακοή τους εξέπεσαν από τη θέση του περιούσιου λαού και πλέον ο κάθε άνθρωπος της γης μπορεί να θεωρηθεί "περιούσιος" αρκεί να ασπαστεί τον Χριστιανισμό. Και μάλιστα χωρίς να απαιτείται ούτε καν περιτομή!
Εννοείται πως όλ’ αυτά τα καουμποϊλίκια ανατρέπουν τις ρητές εντολές που υποτίθεται έδωσε προσωπικά ο Θεός στον Μωυσή. Αλλά ποιος ασχολείται με τέτοιες λεπτομέρειες; 
Πιάνουμε στο χέρι την κουτάλα της εξουσίας και βουρ στον πατσά...

Τετάρτη, 23 Αυγούστου 2017

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) Δ’ - Μόνο στην ελληνική Θράκη ζουν πλέον ελεύθεροι οι δερβισάδες!



Ένα πλήθος μυστικιστικών ταγμάτων θα εμφανιστούν στη Μικρασία την ύστερη Βυζαντινή περίοδο, ενώ η ανοχή των Σελτζούκων Αρχόντων στην αρχή και η υποστήριξη των Οθωμανών Σουλτάνων στην συνέχεια θα ενισχύσει την ανάπτυξή τους. 
Το τάγμα των Μπεκτασήδων σαν πιο δημοφιλές θα εμφανίσει μια εκλαϊκευμένη μορφή του ισλαμικού μυστικισμού που προήλθε από το μυστικιστικό τάγμα των Σατών (Περσών) Μουσουλμάνων και ανήκε στην αίρεση των Σιϊτών-Αλεβήδων.
Είχε έντονα σιϊτικά χαρακτηριστικά αλλά και στοιχεία νεοπλατωνισμού, Ιουδαϊσμού και ορθόδοξου Χριστιανισμού. Κυριαρχούσε στις ημινομαδικές φυλές της Μικρασίας, μεταξύ των Τουρκομάνων Γιουρούκων. Δυνατότητα ένταξης σ' αυτόν είχαν και οι ετερόδοξοι. Ο Μπεκτασισμός, ως μουσουλμανική αιρετική διδασκαλία ήταν απόλυτα ανοικτός στους Χριστιανούς και δανειζόταν στοιχεία από την πίστη και λατρεία του Χριστιανισμού.
Το τάγμα των Μπεκτασήδων θα χρησιμοποιηθεί από τους πρώτους ανεξίθρησκους, ως ένα βαθμό Σουλτάνους, για την δημιουργία ενός θρησκευτικού και ιδεολογικού ερεθίσματος του σώματος των γενιτσάρων και γενικότερα τα πρώτα χρόνια θα συμβάλει στον ήρεμο εξισλαμισμό του ευάλωτου αιρετικού χριστιανικού πληθυσμού.
Οι διώξεις των Μπεκτασήδων θ’ αρχίσουν όταν ο σουνιτισμός θα προσεταιριστεί την εξουσία των Σουλτάνων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, ενώ οι Μπεκτασήδες-Αλεβήδες θα περάσουν στην απέναντι όχθη, συγκεντρώνοντας μαζί τους όλους τους κατατρεγμένους και αντιπάλους υπηκόους της αυτοκρατορίας. 
Τα θρησκευτικοκοινωνικά κινήματα εξαπλώθηκαν το ένα μετά το άλλο, ενώ οι θρησκευτικές αιρέσεις θα πάρουν μια νέα μυστικιστική μορφή. Η ανάπτυξη των μυστικών ταγμάτων θα εμφανιστεί πρώτα στην Μικρασία και μέσω της Θράκης σε όλη την νοτιοανατολική Ευρώπη. Παρακλάδι του τάγματος αποτέλεσαν οι Κιζιλμπάσιδες, με πολλές και ενδιαφέρουσες λατρευτικές συνήθειες και τελετές, που παραπέμπουν σε προχριστιανικές εποχές.
Η ανάπτυξή του Μπεκτασισμού στη Μικρά Ασία και μέσω της Θράκης σε όλη την νοτιοανατολική Ευρώπη, οφείλεται κυρίως στον Σαρή Σαλτίκ με την ιδιαίτερη ιεραποστολική του δράση. Κατάφερε να οργανώσει τον Μπεκτασισμό και να τον διαμορφώσει σε νέες δομές, με την ίδρυση μοναστηριών (τεκέδων) σε περιοχές που καταλαμβάνονταν από τους Οθωμανούς, και θα χρησιμοποιηθούν στη συνέχεια για να εξισλαμίσουν ευκολότερα τους κατοίκους των νέων περιοχών, αλλά και θα χρησιμεύσουν σαν «βάση» εδραίωσης της κυριαρχίας των. 
Ο τεκές της Ρούσσας, στην Θράκη είναι το τελευταίο ενεργό μοναστήρι των Κιζιλμπάσιδων Μπεκτασήδων.
Τέλος, επειδή πιστεύω ότι η πολιτιστική κληρονομιά και οι λαϊκές λατρευτικές συνήθειες ενός λαού ή μιας φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας δείχνουν τις ρίζες προέλευσής της, αποπειράθηκα με την μέθοδο του συγκρητισμού να καταγράψω μερικές από τις χαρακτηριστικότερες λαϊκές λατρευτικές δοξασίες του Μπεκτασισμού και των Κιζιλμπάσιδων από την μια πλευρά και των Χριστιανών ορθοδόξων Μικρασιατών και Θρακών από την άλλη. 
Οι συνήθειες αυτές με μεγάλη δυσκολία θα μπορούσαν να απορριφθούν από τον απλό λαό, ενώ ισχυρότατες θρησκείες όπως ο Χριστιανισμός και ο Ισλαμισμός, αναγκάστηκαν να υποκλιθούν σε αρχαιοελληνικές, ζωροαστρικές ή παγανιστικές συνήθειες και έθιμα.
Επειδή στην Θράκη κατοικούν μέχρι σήμερα Μπεκτασήδες–Κιζιλμπάσιδες που ασκούν ελεύθερα τις λαϊκές τους παραδόσεις και συνήθειες, κρίθηκε σκόπιμο να συμπεριληφθεί και αυτή η περιοχή στην αναζήτηση κοινών λαϊκών λατρευτικών δοξασιών, άσχετα αν δεν διαδραματίζονται στην περιοχή της Μικρασίας.